دکتر ابراهیم شکوری، کارشناس مسائل سیاسی و بینالملل، با تحلیل چشمانداز انتخابات میاندورهای سال ۲۰۲۶ آمریکا، معتقد است احتمال تضعیف موقعیت جمهوریخواهان در کنگره میتواند دونالد ترامپ را به سمت اقدامات رسانهای و نمایشی و تشدید فشارهای غیرمستقیم علیه ایران سوق دهد. به گفته او، تحریمها، فشارهای اقتصادی و ابزارهای دریایی از جمله اهرمهایی هستند که ممکن است در این مسیر مورد استفاده قرار گیرند. شکوری همچنین با اشاره به تحولات روابط واشنگتن و تلآویو، نقش چین و روسیه در معادلات جهانی، شکافهای درونی جنبش ماگا و محدودیتهای سیاست خارجی آمریکا، بر ضرورت شناخت دقیق تحولات داخلی این کشور و بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک و چندجانبه تأکید میکند.
شکوری، فعال رسانه و دانشآموخته دکتری علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، در گفتوگو با خبرنگار دانشگاه انقلاب، انتخابات میاندورهای آمریکا را از منظر تأثیر آن بر موازنه قدرت در کنگره، رویکرد دولت ترامپ در قبال ایران و آینده مناسبات منطقهای بررسی کرده است. محور اصلی تحلیل او این است که تغییر در ترکیب سیاسی کنگره لزوماً به تغییر بنیادین سیاست خارجی آمریکا منجر نمیشود، اما میتواند بر ابزارها، شدت فشارها و امکان پیشبرد برنامههای دولت تأثیر بگذارد.
انتخابات میاندورهای و احتمال تشدید اقدامات نمایشی ترامپ
به ارزیابی شکوری، نزدیکشدن انتخابات میاندورهای سال ۲۰۲۶ و احتمال کاهش قدرت جمهوریخواهان در کنگره ممکن است انگیزه ترامپ را برای نمایش قدرت و کسب امتیاز تبلیغاتی افزایش دهد. او احتمال دیدار رسمی میان رئیسجمهور آمریکا و رئیسجمهور ایران را پایین میداند، اما معتقد است نمیتوان احتمال برخوردهای نمادین و رسانهای در حاشیه نشستهای بینالمللی را منتفی دانست؛ دیدارهایی که به گفته او ممکن است بیش از آنکه نشانه تغییر واقعی در روابط دو کشور باشند، با هدف جلب توجه رسانهها انجام شوند.
شکوری در کنار این احتمال، بر نقش فشارهای غیرمستقیم نیز تأکید میکند. از نگاه او، تحریمها و فشارهای دریایی میتوانند در کنار اقدامات تبلیغاتی به ابزارهایی برای افزایش فشار بر ایران و کسب امتیاز سیاسی در داخل آمریکا تبدیل شوند. در این چارچوب، رفتار احتمالی ترامپ را باید در پیوند با دو سطح از محاسبات بررسی کرد: از یکسو، اهداف دولت آمریکا در قبال ایران و از سوی دیگر، نیازهای سیاسی و انتخاباتی رئیسجمهور این کشور.
او همچنین معتقد است شکست احتمالی جمهوریخواهان میتواند محدودیتهایی برای دولت ترامپ ایجاد کند، اما لزوماً به معنای کنارگذاشتن سیاستهای سختگیرانه نخواهد بود. در تحلیل شکوری، احتمال دارد ترامپ برای جبران فشارهای داخلی، به رفتارهای تهاجمیتر یا نمایشهای پررنگتر قدرت روی بیاورد؛ هرچند این ارزیابی، پیشبینی او از رفتار سیاسی ترامپ است و نه نتیجهای قطعی درباره تصمیمهای آینده دولت آمریکا.
رابطه واشنگتن و تلآویو؛ حمایت سنتی و اختلاف بر سر هزینههای جنگ
شکوری معتقد است روابط آمریکا و اسرائیل، با وجود تداوم پیوندهای سنتی، در پی تحولات و جنگهای اخیر منطقه با مسائلی تازه روبهرو شده است. به ارزیابی او، هزینههای جنگ، آسیبهای روحی واردشده به نظامیان آمریکایی و نیاز اسرائیل به تجهیزات دفاعی و رهگیرها میتوانند بر نحوه تعامل دو طرف اثر بگذارند و زمینه نارضایتیهایی را در روابط واشنگتن و تلآویو ایجاد کنند.
او همچنین به نقش کنگره آمریکا در این معادله اشاره میکند و معتقد است استفاده دولت ترامپ از نفوذ جمهوریخواهان برای پیشبرد اهداف نظامی و تعیین چارچوب حمایتها، بخشی از رقابت بر سر مدیریت سیاست آمریکا در منطقه است.
از نگاه شکوری، تحرکات دیپلماتیک برخی کشورهای منطقه و تلاش برای شکلدادن به ترتیبات امنیتی جدید را نیز باید در همین بستر بررسی کرد. او برخی تلاشها برای احیای طرحهای پیشین عادیسازی روابط، از جمله توافقهای ابراهیم، را در چارچوب کوشش برای بازسازی ترتیبات امنیتی منطقه ارزیابی میکند. به گفته او، در این روند، میانجیگری بازیگران ثالث نیز میتواند ابزاری برای مدیریت پیامدهای درگیریها و پیشبرد ترتیبات جدید باشد.
چین و روسیه؛ عوامل اثرگذار بر محاسبات راهبردی آمریکا
این کارشناس مسائل سیاسی، رقابت اقتصادی آمریکا و چین و ملاحظات امنیتی مرتبط با روسیه را از عوامل مؤثر بر جهتگیری سیاست خارجی واشنگتن میداند. به باور او، چین به دلیل نقش خود در تجارت جهانی، مناقشات تعرفهای و مناسبات اقتصادی با ایران، جایگاهی مهم در محاسبات راهبردی آمریکا دارد. او تأکید میکند که توان اقتصادی و مالی چین میتواند بر قدرت مانور واشنگتن اثر بگذارد و رقابت میان دو کشور را از سطح اختلافات تجاری فراتر ببرد.
شکوری همچنین معتقد است سیاست آمریکا در قبال روسیه و جنگ اوکراین با اولویتهای امنیتی ناتو پیوند خورده است. از نظر او، این موضوع باعث میشود مسائل امنیتی اروپا و خلیج فارس را نتوان کاملاً جدا از یکدیگر بررسی کرد؛ زیرا تصمیمهای واشنگتن در یک حوزه ممکن است بر اولویتها و منابع آن در حوزههای دیگر نیز اثر بگذارد.
او با اشاره به افزایش بدهی ملی آمریکا و جایگاه اقتصادی چین، استدلال میکند که قدرت اقتصادی در آینده بیش از گذشته در شکلدهی به موازنه جهانی نقش خواهد داشت. شکوری در این زمینه از افزایش بدهی آمریکا بهعنوان نشانهای از چالشهای ساختاری اقتصاد این کشور یاد میکند و بر این باور است که رقابت قدرتهای بزرگ، علاوه بر توان نظامی، به میزان قابل توجهی به ظرفیتهای مالی، تجاری و صنعتی آنها وابسته خواهد بود.
تغییر در کنگره، بدون تغییر بنیادین در سیاست خارجی آمریکا
شکوری درباره احتمال تغییر جهتگیری راهبردی آمریکا پس از انتخابات میاندورهای، معتقد است نباید از تغییر احتمالی اکثریت کنگره انتظار دگرگونی بنیادین در سیاست خارجی این کشور را داشت. او با اشاره به تفاوت رویکرد دولتهای جمهوریخواه و دموکرات میگوید اختلاف این دو جریان بیشتر در لحن، شیوه اعمال فشار و انتخاب ابزارها دیده میشود و به باور او، اصول کلی سیاست واشنگتن در قبال غرب آسیا و نظم بینالمللی بهسادگی تغییر نمیکند.
به ارزیابی او، پیروزی دموکراتها در مجلس نمایندگان یا سنا میتواند مسیر قانونگذاری، نظارت بر دولت و تصویب بودجه را دشوارتر کند و بر آزادی عمل کاخ سفید اثر بگذارد. با این حال، رئیسجمهور آمریکا همچنان از ابزارهایی مانند فرمانهای اجرایی و کانالهای دیپلماسی غیررسمی برخوردار است. شکوری یادآور میشود که این ابزارها به دولت امکان میدهند بخشی از برنامههای خود را پیگیری کند، اما استفاده از آنها نیز با محدودیتهای حقوقی، سیاسی و اجرایی همراه است.
او همچنین به احتمال بروز بنبست در روابط کاخ سفید و کنگره اشاره میکند؛ وضعیتی که ممکن است مذاکرات دوحزبی بر سر بودجه و مسائل مهم را دشوار کند یا به مناقشات سیاسی درباره تأمین مالی دولت بینجامد. در عین حال، شکوری تأکید دارد که حتی در شرایط اختلاف شدید نیز امکان شکلگیری توافقهای حداقلی در کمیتههای تخصصی و مذاکرات دوحزبی وجود دارد.
جنبش ماگا و آینده رهبری جمهوریخواهان
بخش دیگری از تحلیل شکوری به پیامدهای احتمالی شکست جمهوریخواهان برای جنبش «ماگا» اختصاص دارد. او معتقد است کاهش قدرت انتخاباتی ترامپ میتواند اختلافات موجود میان رئیسجمهور، برخی چهرههای رسانهای و جریانهای فکری نزدیک به این جنبش را آشکارتر کند.
شکوری در این زمینه به تغییر موضع برخی چهرههای پیشیناً نزدیک به ترامپ، از جمله تاکر کارلسون، اشاره میکند و آن را نشانهای از وجود اختلاف در اردوگاه حامیان رئیسجمهور میداند. او همچنین مطرحشدن چهرههایی مانند جیدی ونس را در چارچوب رقابت بر سر آینده رهبری حزب جمهوریخواه بررسی میکند.
به ارزیابی شکوری، اگر جمهوریخواهان کنترل کنگره را از دست بدهند، ممکن است موقعیت سیاسی ترامپ در ادامه دوره ریاستجمهوری تضعیف شود؛ وضعیتی که در ادبیات سیاسی آمریکا از آن با عنوان «رئیسجمهور لنگ» یاد میشود. با این حال، میزان تحقق چنین وضعیتی و پیامدهای آن به نتیجه انتخابات و نحوه آرایش نیروهای سیاسی در کنگره بستگی خواهد داشت.
ویژگیهای شخصیتی ترامپ و احتمال رفتارهای پیشبینیناپذیر
شکوری برای توضیح رفتار سیاسی ترامپ، علاوه بر عوامل نهادی و انتخاباتی، بر نقش ویژگیهای شخصیتی او نیز تأکید میکند. او معتقد است پیشینه رسانهای ترامپ و اهمیت دیدهشدن در شکلگیری سبک ارتباطی و سیاسی او مؤثر بوده است. شکوری با اشاره به آنچه خود گرایشهای خودشیفتهوار، دشواری پذیرش شکست و تمایل به نسبتدادن ناکامیها به عوامل بیرونی میخواند، میگوید این ویژگیها ممکن است بر واکنشهای او در برابر بحرانها اثر بگذارند.
او در ادامه تحلیل خود، دو احتمال را در صورت مواجهه ترامپ با شکست سیاسی یا ناکامی در تقابل با ایران مطرح میکند: نخست، افزایش رفتارهای تلافیجویانه و تهدیدهای شدیدتر با هدف بازسازی تصویر قدرت؛ دوم، تشدید بیثباتی در تصمیمگیریها در نتیجه فشارهای سیاسی و شخصی. شکوری در این چارچوب احتمال میدهد که ترامپ بهجای پذیرش عقبنشینی، به اقدامات نمایشی یا مواضع تندتر روی بیاورد.
این ارزیابیها، تحلیل شکوری از شخصیت و رفتار سیاسی ترامپ است. نسبتدادن اختلال روانشناختی به یک فرد بدون ارزیابی بالینی، مبنای کافی برای تشخیص پزشکی فراهم نمیکند؛ ازاینرو، ویژگیهای مورد اشاره در این گزارش باید در چارچوب تفسیر سیاسی مصاحبهشونده فهمیده شوند، نه تشخیص بالینی قطعی.
راهبرد پیشنهادی برای ایران؛ دیپلماسی، چندجانبهگرایی و شناخت شکافهای سیاسی
شکوری در بخش پایانی گفتوگو، راهبرد ایران را در مواجهه با تحولات سیاسی آمریکا نیازمند شناخت دقیق شکافهای درون ساختار قدرت این کشور میداند. به باور او، ایران نباید همه جریانهای سیاسی آمریکا را یک بلوک کاملاً یکپارچه فرض کند؛ زیرا اختلاف میان کاخ سفید و کنگره و نیز تفاوت دیدگاهها در میان دموکراتها میتواند بر تصمیمگیری درباره تحریمها و گزینههای نظامی اثر بگذارد.
او بر ضرورت تقویت ارتباطات دیپلماتیک با جریانهای میانهرو و مخالف جنگ تأکید میکند و معتقد است چنین ارتباطاتی میتواند به افزایش مخالفت سیاسی با تشدید تنشها کمک کند. شکوری در کنار این رویکرد، بهرهگیری از ظرفیت سازمانهای چندجانبه، از جمله بریکس و نهادهای منطقهای، را راهی برای کاهش اتکا به ترتیبات یکجانبه و تقویت همکاریهای اقتصادی و سیاسی میداند.
بخش دیگری از پیشنهاد او به نقش لابیها و شبکههای اثرگذار در سیاست آمریکا مربوط است. شکوری با مقایسه حضور سازمانیافته برخی کشورهای منطقه در اندیشکدهها و ساختارهای لابیگری با محدودیتهای حضور ایران در این عرصه، بر اهمیت شناخت سازوکارهای تصمیمسازی در واشنگتن تأکید میکند. به گفته او، چهرههای رسانهای و منتقدان سیاستهای آمریکا و اسرائیل میتوانند در شکلدهی به افکار عمومی نقش داشته باشند، اما اثرگذاری بر تصمیمهای رسمی به ارتباطات سیاسی، سازماندهی و دسترسی به مراکز تصمیمگیری نیز وابسته است.
او در عین حال، فشار اقتصادی و فعالیتهای مرتبط با گذرگاههای راهبردی و جریان انرژی را بخشی از ابزارهایی میداند که در محاسبات منطقهای ایران مطرح میشوند. از نگاه شکوری، این ابزارها میتوانند بر هزینههای سیاستهای آمریکا اثر بگذارند؛ با این حال، بهرهگیری از آنها در چارچوبی که به تشدید درگیری منجر نشود، از جمله ملاحظات مهم در مدیریت تنشهاست.
تغییر ابزارها محتملتر از تغییر مسیر کلی
جمعبندی تحلیل شکوری این است که انتخابات میاندورهای آمریکا میتواند بر توان اجرایی دولت ترامپ، اختلافات درون حزب جمهوریخواه و نحوه استفاده از ابزارهای فشار علیه ایران اثر بگذارد، اما بهتنهایی تضمینی برای تغییر بنیادین سیاست خارجی واشنگتن نیست. در نگاه او، رقابت اقتصادی آمریکا و چین، ملاحظات امنیتی مرتبط با روسیه، روابط واشنگتن و تلآویو و اختلافات داخلی آمریکا، همگی در شکلگیری تصمیمهای آینده نقش دارند.
بر این اساس، شکوری بر ضرورت پیگیری همزمان دیپلماسی، همکاریهای چندجانبه و شناخت دقیق سازوکارهای تصمیمگیری آمریکا تأکید میکند. ارزیابی نهایی او این است که فرصتهای ناشی از اختلافات سیاسی در واشنگتن تنها زمانی میتوانند به نتایج عملی منجر شوند که در کنار تحلیل تحولات داخلی آمریکا، محدودیتها و پیامدهای گزینههای مختلف نیز در نظر گرفته شوند.
انتهای پیام /