همایش «از سلامت روان تا پیشگیری از ناباروری و سرطان» با حضور بهنام محمودی، رییس جهاددانشگاهی واحد قزوین، مریم بیدخام مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری قزوین، دکتر مریم حاتمی فوق تخصص مرکز درمان جهاددانشگاهی قزوین ، لادن محمدی‌زاده رئیس گروه سلامت روان معاونت بهداشتی قزوین، لیلا آشوری کارشناس گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشتی قزوین و دکتر لیلا رحمانی مدیر مرکز ناباروری جهاد دانشگاهی قزوین در سالن اجتماعات سازمان تبلیغات اسلامی قزوین برگزار شد.

در این همایش مریم بیدخام، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری قزوین تصریح کرد: مفهوم سلامت تنها به سلامت جسمی محدود نمی‌شود، بلکه سلامت روحی، روانی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.

وی خاطرنشان کرد: زنان مسئول اصلی سلامت خانواده هستند و تمامی امورات را مدیریت می‌کنند؛ از همین رو، اگر سلامت بانوان با مشکلات اقتصادی توأم شود، می‌تواند منجر به بروز فرسودگی روانی شود.

وی در ادامه افزود: به همین دلیل، توجه به سلامت روان از اولویت‌های اصلی ماست. سلامت روان به معنای آن است که زنان بتوانند مشکلات پیرامون خود را مدیریت کرده، به علایق خود برسند و در خانواده نقش‌آفرین باشند.

بیدخام با اشاره به نقش مادران در موفقیت خانواده، تصریح کرد: در گام نخست، زنان باید به سلامت خود توجه کنند تا بتوانند مادرانی موفق در خانواده باشند. در صورت بروز مشکلات روحی و روانی، حتماً باید به متخصصان سلامت روان مراجعه شود.

وی همچنین بر اهمیت سلامت جسمانی از طریق ورزش، تغذیه مناسب، غربالگری و انجام معاینات دوره‌ای تأکید و خاطرنشان کرد: تشخیص به‌موقع بیماری‌ها موجب کاهش هزینه‌های درمانی می‌شود.

مدیرکل دفتر بانوان استانداری قزوین با بیان اینکه زنان نیمی از جامعه را تشکیل می‌دهند و سرمایه‌ای ارزشمند برای خانواده و اجتماع هستند، گفت: زنان هستند که نیمه دیگر جامعه را به دنیا آورده و تربیت می‌کنند.

وی در خصوص برنامه‌های اجرایی افزود: در گام نخست، دفتر امور بانوان با همکاری تشکل‌های مردمی، جهاددانشگاهی و مراکز علوم پزشکی، آموزش به کارمندان دولت و زنان خانه‌دار را در دستور کار قرار داده است که بانوان کارمند در اولویت این آموزش هستند.

بیدخام در ادامه روند آموزشی توضیح داد: در گام دوم، آموزش به سایر بانوان جامعه قرار دارد که در این میان، تشکل‌ها نقشی بسیار مهم در انتقال این دانش به تمامی زنان ایفا می‌کنند. بانوان باید بدانند که برای مراجعه به کدام مراکز مشاوره و غربالگری باید اقدام کنند. همچنین توصیه می‌شود کارمندان در ادارات، زمانی را به انجام آزمایش‌ها و غربالگری‌های لازم اختصاص دهند.

مدیرکل امور بانوان استانداری قزوین با اشاره به اهمیت سلامت باروری در راستای سیاست‌های جوانی جمعیت، اظهار کرد: سلامت باروری بسیار حیاتی است؛ چرا که سالانه با کاهش نرخ باروری، با کاهش آمار ازدواج و تولد مواجه هستیم. در استان قزوین، حدود ۱۷ هزار زوج نابارور وجود دارد.

وی با اشاره به پیشگامی استان قزوین در این حوزه گفت: قزوین استانی پیشگام در درمان ناباروری است. در این استان، مرکز دولتی در بیمارستان ولایت، مرکز نیمه‌دولتی در جهاددانشگاهی و همچنین بخش‌های خصوصی فعال هستند. این ظرفیت باعث شده تا حتی از سایر استان‌ها نیز برای درمان به قزوین مراجعه کنند.

مدیرکل دفتر بانوان و خانواده استانداری قزوین در پایان یادآور شد: امیدواریم در آینده شاهد جامعه‌ای سالم و حضور زنانی با نشاط و انگیزه در سطح جامعه و دیار مینودری باشیم.

زنان، محور سلامت خانواده

در ادامه دکتر مریم حاتمی، فوق تخصص IVF مرکز درمان جهاددانشگاهی قزوین اظهار کرد: سلامت زنان تنها به معنای نبود بیماری نیست؛ بلکه سلامت جسمی، روانی، اجتماعی، جنسی، باروری و کیفیت زندگی را نیز در بر می‌گیرد.

به گفته وی، زنان محور خانواده و سلامت آن هستند و بیماری آنان می‌تواند نسل آینده و فرزندان را از نظر جسمی و روحی تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، تشخیص زودهنگام بیماری‌ها از مرگ‌ومیر و عوارض بعدی جلوگیری می‌کند.

فوق تخصص زنان مرکز درمان ناباروری جهاددانشگاهی بیان کرد: پیشگیری معمولاً بسیار کم‌هزینه‌تر از درمان است؛ بنابراین باید در مراحل اولیه، بیماری‌ها شناسایی و اقدام مناسب انجام شود.

عوامل تهدیدکننده سلامت زنان در زندگی صنعتی

وی با اشاره به شرایط زندگی صنعتی امروز، کم‌تحرکی، چاقی، استرس‌های مزمن، تغذیه ناسالم، کم‌خوابی و مصرف دخانیات را از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت زنان برشمرد و افزود: تغذیه مادر خانواده هم بر سلامت خود او و هم بر تغذیه و سلامت فرزندان اثر می‌گذارد.

حاتمی خاطرنشان کرد: سرطان پستان جزو شایع‌ترین سرطان‌ها در میان بانوان است؛ همچنین بیماری‌های قلبی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر هستند که باید با شناخت عوامل خطر و پیشگیری مناسب، از بروز آنها جلوگیری کرد.

وی درخصوص انجام چکاپ‌های ضروری بانوان از سن ۱۸ تا ۲۹ سالگی گفت: در این گروه سنی، حداقل هر یک تا دو سال بررسی فشار خون، وزن، شاخص توده بدنی (BMI) و اندازه دور کمر توصیه می‌شود، همچنین اصلاح سبک زندگی از نظر تغذیه، خواب، ورزش، دخانیات و الکل نیز ضروری است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین اضافه کرد: در این سنین بر اساس زمینه فردی و سابقه خانوادگی، آزمایش‌هایی مانند قند خون، فشار، کمبود آهن و چربی باید انجام شود؛ به‌ویژه در افرادی که سابقه خانوادگی دیابت یا فشار خون یا چاقی مزمن دارند.

به گفته وی، پاپ‌اسمیر از سن ۲۱ سالگی در صورت ازدواج و داشتن رابطه جنسی توصیه می‌شود و تایپینگ HPV از ۳۰ سالگی. ضمن اینکه واکسن HPV به‌ صورت عموم توصیه می‌شود و بهترین سن دریافت آن تا ۲۶ سالگی است؛ هرچند از ۹ سال به بالا می‌توان آن را تزریق کرد. اگر واکسن پیش از ۱۵ سالگی زده شود، دو دوز کافی بوده و برای بالای ۱۵ سال سه دوز واکسن لازم است.

حاتمی تاکید کرد: در افراد پرخطر، با سابقه ازدواج‌های مکرر و مشکل نقص ایمنی تا ۴۵ سالگی نیز می‌توان واکسیناسیون را توصیه کرد.

وی در ادامه بیان کرد: دهه ۳۰ تا ۳۹ سالگی دوره برجسته‌شدن بیماری‌های متابولیک و مشکلات باروری است. غربالگری چربی و قند هر یک تا دو سال توصیه می‌شود. بررسی آنزیم‌های کبدی در افراد دارای اضافه‌وزن یا احتمال کبد چرب، بررسی تیروئید در صورت ریزش مو، خستگی، ناباروری، سقط مکرر یا سابقه خانوادگی و ارزیابی سلامت باروری با سونوگرافی و بررسی ذخیره تخمدان از موارد مهم این دوره است.

فوق تخصص زنان مرکز درمان جهاددانشگاهی قزوین عنوان کرد: در این بازه سنی بررسی ویتامین D، وضعیت ایمنی و تالاسمی نیز در صورت لزوم انجام می‌شود. ضرورت دارد افرادی که دارای سابقه یائسگی زودرس در مادر یا خانواده هستند بیشتر مراقب ذخیره تخمدان باشند و در صورت تمایل به بارداری، برنامه‌ریزی زودتر را جدی بگیرند.

وی اظهار کرد: در سنین ۴۰ تا ۴۹ سالگی تغییرات هورمونی و خطر بیماری‌های قلبی ممکن است افزایش پیدا کند. ماموگرافی هر یک تا دو سال بسته به شرایط فرد توصیه می‌شود و در صورت سابقه خانوادگی سرطان پستان در بستگان درجه یک یا سابقه شخصی، فواصل باید کوتاه‌تر و بررسی‌ها از سنین پایین‌تر آغاز شود. ارزیابی قلبی‌عروقی، فشار خون، دیابت، چربی خون، BMI و وضعیت تیروئید نیز ضروری است.

حاتمی افزود: با نزدیک‌شدن به ۵۰ سالگی، علائمی مانند اختلال خواب، گرگرفتگی، اضطراب، افزایش چربی شکمی و وزن ممکن است بروز کند که نیازمند آگاهی و بررسی است.

وی ادامه داد: در دوران ۵۰ تا ۶۴ سالگی ارزیابی پوکی استخوان اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه در افرادی که یائسگی زودرس داشته یا دچار وزن پایین بوده و سابقه شکستگی داشته‌اند یا طولانی‌مدت برخی داروها را مصرف کرده‌اند، ارزیابی تراکم استخوان باید جدی گرفته شود.

حاتمی در این همایش با تأکید بر نقش پیشگیری، تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی، بر لزوم انجام چکاپ‌های دوره‌ای متناسب با هر گروه سنی تأکید کرد؛ موضوعی که به گفته وی می‌تواند هزینه‌های درمان را کاهش دهد و از بروز عوارض و مرگ‌ومیر جلوگیری کند.

آمار نگران‌کننده زنان، افسردگی در صدر

در ادامه همایش، لادن محمدی‌زاده با اشاره به اهمیت سلامت روان در جامعه گفت: براساس بررسی‌های علمی و پیمایش ملی سلامت روان کشور در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، از هر چهار ایرانی در گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال، یک نفر درگیر اختلالات روان‌پزشکی بوده است.

به گفته وی، بررسی‌ها نشان می‌دهد از آمار ارائه شده در بالا، ۲۵.۷ درصد زنان درگیر اختلالات روان‌پزشکی هستند و افسردگی نیز یکی از شایع‌ترین این اختلالات در کشور است.

رئیس گروه سلامت روان معاونت بهداشتی قزوین خاطرنشان کرد: در پیمایش قبلی، اختلالات اضطرابی آمار بالاتری داشتند، اما اکنون افسردگی به‌ویژه در زنان، سهم قابل توجهی دارد. بر پایه داده‌های ارائه‌شده، افسردگی در زنان ۱۳ درصد گزارش شده است.

دو سوم بیماران، بدون دریافت خدمت روان‌پزشکی

وی با تأکید بر یافته مهم این پیمایش افزود: دو سوم افرادی که در یک سال گذشته درگیر اختلالات روان‌پزشکی بوده‌اند، از هیچ‌گونه خدمت روان‌پزشکی بهره‌مند نشده‌اند.

محمدی‌زاده گفت: یکی از دلایل اصلی این موضوع، انگ و برچسبی است که به اختلالات روان‌پزشکی چسبیده است؛ به همین دلیل فرد یا خانواده او ترجیح می‌دهند موضوع را مسکوت بگذارند و درباره آن صحبت نکنند.

وی توضیح داد: بسیاری از افراد به دلیل ترس از قضاوت، برچسب‌خوردن یا متهم‌شدن به ضعف ایمان، به مشاور و روان‌پزشک مراجعه نمی‌کنند در چنین شرایطی، شدت علائم افزایش می‌یابد. این سکوت، درد را هر روز سنگین‌تر می‌کند و مسیر درمان را دشوارتر می‌سازد.

رئیس گروه سلامت روان معاونت بهداشتی قزوین عنوان کرد: در روزهای نخست انتشار بیماری کرونا در کشور نیز افراد مبتلا از ترس قضاوت، بیماری خود را پنهان می‌کردند، آن را به آلرژی نسبت می‌دادند و نگران بودند دیگران فکر کنند بهداشت را رعایت نکرده‌اند.

به گفته وی، انسان معمولاً به بیماری‌ای انگ می‌زند که برایش ناشناخته و ترسناک است. چون اختلالات روان‌پزشکی برای عموم جامعه کمتر شناخته شده‌اند، کلیشه‌هایی مانند «بیمار روان‌پزشکی خطرناک است» شکل می‌گیرد. این باورها احساس ترس، انزجار و شرم را در جامعه تقویت می‌کند و فرد مبتلا را به انزوا و محرومیت سوق می‌دهد.

نبود ساختارهای حمایتی از افراد مبتلا به اختلالات روان

محمدی‌زاده به نبود ساختارهای حمایتی در محیط کار اشاره کرد و گفت: ممکن است کارمندی که با اختلال روان‌پزشکی دست‌وپنجه نرم می‌کند، از حمایت لازم برخوردار نباشد و حتی با تأخیر یا غیبت او برخورد شود. در سطح جامعه نیز نگرش منفی و شوخی‌های نادرست با واژه‌هایی مانند «روانی» و «دیوانه» به افزایش انگ دامن می‌زند. این وضعیت احساس شرم، گناه و عذاب وجدان را در فرد تشدید می‌کند.

احساس گناه؛ مانعی برای گفتگو و درمان

وی با اشاره به تجربه برخی خانواده‌ها افزود: گاهی والدین از خستگی و فشار مراقبت از فرزند درگیر اختلال روان‌پزشکی می‌گویند، اما وقتی با خود فرزند صحبت می‌کنیم، او احساس گناه و عذاب وجدان شدیدی دارد. همین احساس ممکن است او را به پنهان‌کاری، خودآسیبی یا حتی اقدام به خودکشی سوق دهد؛ بنابراین، کاهش انگ و فراهم‌کردن فضای امن برای گفتگو، گامی اساسی در مسیر درمان است.

محمدی‌زاده در پایان با تأکید بر نقش انگ اجتماعی در پنهان‌کاری بیماران روان‌پزشکی، بر ضرورت آگاهی‌بخشی، ایجاد ساختارهای حمایتی و فرهنگ‌سازی برای مراجعه به‌موقع به خدمات سلامت روان تأکید کرد.

پویش ملی خودمراقبتی؛ گامی به سوی آگاهی عمومی

لیلا آشوری کارشناس گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت قزوین گفت: در استان قزوین سالانه حدود یک هزار و ۸۰۰ فرد جدید مبتلا به سرطان شناسایی و ثبت می‌شود و ما هر سال حدود یک هزار و ۱۰۰ بیمار مبتلا به سرطان را از دست می‌دهیم.

این کارشناس سلامت اظهار کرد: وزارت بهداشت امسال پویش خودمراقبتی سرطان را برای همه دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور الزامی کرده است.

به گفته وی، هدف این پویش آن است که هر فرد بداند چه مشکلاتی در بدنش دارد که ممکن است روزی منجر به سرطان شود و خانواده‌اش هم از این آگاهی بهره‌مند شوند. این پویش هر ساله در کل کشور در ماه‌های مهر و بهمن برگزار می‌شود.

کارشناس گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت قزوین عنوان کرد: اکنون پویش آگاهی سرطان پستان از ۹ مهر تا ۹ آبان در جریان است؛ سرطانی بسیار شایع در خانم‌ها که البته در آقایان هم دیده می‌شود اما با تعداد بسیار کمتر. با توجه به اهمیت این موضوع همه خانم‌ها باید سالی یک بار معاینه سینه را انجام دهند.

وی با اشاره به روند افزایشی ابتلا به سرطان تصریح کرد: در استان قزوین سالانه حدود ۱۸۰۰ فرد جدید مبتلا به سرطان شناسایی و ثبت می‌شود و ما هر سال حدود یک هزار و ۱۰۰ بیمار مبتلا به سرطان را از دست می‌دهیم؛ بنابراین هر یک از ما می‌توانیم برای خود و خانواده‌ مؤثر باشیم تا سرطان نگیریم یا دیرتر مبتلا شویم.

عفونت‌ها؛ عامل یک‌چهارم مرگ‌ها

آشوری با اشاره به اینکه سرطان‌ها جزو بیماری‌های غیرواگیر هستند، توضیح داد: سلولی کوچک که با میکروسکوپ دیده می‌شود، بی‌هدف تکثیر می‌شود و توده‌ای در بدن ایجاد می‌کند که علائم و عوارض آن بیماری سرطان نامیده می‌شود.

وی ادامه داد: عفونت‌ها یکی از عوامل سرطان‌اند و یک‌چهارم مرگ‌ها را به خود اختصاص می‌دهند؛ معمولاً افراد زیر ۵۰ سال را گرفتار می‌کنند. مهم‌ترین آن‌ها HPV است؛ همان ویروسی که زگیل ایجاد می‌کند و در خانم‌ها می‌تواند باعث سرطان دهانه رحم و حتی ناحیه گلو و حلق شود.

به گفته آشوری، HPV بالای ۲۰۰ نوع دارد که دو نوع آن باعث بروز زگیل تناسلی شده و از راه جنسی منتقل می‌شود؛ بنابراین اگر فردی علامتی در خود دید باید بلافاصله به پزشک مراجعه کند.

سرطان معده دیر تشخیص داده می‌شود

وی افزود: متأسفانه سرطان معده دیر تشخیص داده می‌شود چون اکثراً نفخ، رفلاکس و درد معده دارند بنابراین به پزشک مراجعه نمی‌کنند تا زمانی که متوجه می‌شوند دچار سرطان شده‌اند؛ پس کوچک‌ترین علامت گوارشی را جدی بگیرید و آندوسکوپی و نمونه‌برداری را به موقع انجام دهید.

کارشناس گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت قزوین خاطرنشان کرد: ویروس هپاتیت B و C نیز باعث سرطان می‌شود؛ راه‌های محافظتی آن شامل انجام واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشت فردی و عمومی و پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک است. هرگز بدون تجویز پزشک مصرف نکنید چون عوارض آن روی تک‌تک ارگان‌های بدن اثر می‌گذارد.

شیوع بالای سرطان پوست در استان قزوین

آشوری با تأکید بر شیوع بالای سرطان پوست در استان قزوین گفت: حتماً ضد آفتاب با SPF حداقل ۱۵ استفاده کنید، از ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر تا جای ممکن بیرون نروید و اگر رفتید کلاه آفتابی، دستکش و لباس آستین بلند داشته باشید. همچنین هر تغییر جدیدی که روی پوست‌ خود مشاهده کردید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید و ماهی یک بار در حمام بدن خود را چک کنید.

وی افزود: تاتو خودش باعث سرطان پوست نمی‌شود ولی رنگ واردشده به داخل پوست، می‌تواند حساسیت ایجاد کند.

آشوری در پایان با اشاره به مضرات مصرف دخانیات گفت: از هر ۱۰ فرد مبتلا به سرطان ریه، ۹ نفر سیگاری بوده‌اند همچنین امروزه مصرف قلیان متأسفانه بسیار شایع شده که باعث افسردگی و سرگیجه هم می‌شود. 

برگزاری چنین همایش‌های تخصصی و هدفمندی، در ذات و رسالت اصیل جهاددانشگاهی نهفته است؛ چرا که این نهاد همواره در پی پیوند میان دانش روز و نیازهای مبرم جامعه بوده است. جهاددانشگاه با تکیه بر ظرفیت‌های علمی و پژوهشی خود، فراتر از یک مرکز آموزشی، نقش یک بازوی اجرایی و پیشران در حوزه سلامت و رفاه عمومی را ایفا می‌کند. چنین رویدادهایی نشان‌دهنده تعهد عمیق این نهاد به ارتقای آگاهی عمومی، پیشگیری از بحران‌های سلامت و پاسخگویی مسئولانه به چالش‌های زیستی و اجتماعی ملت است که در نهایت، زیربنای سلامت نسل‌های آینده و توسعه پایدار جامعه را فراهم می‌آورد.

انتهای پیام