وضعیت صنعت چاپ می‌تواند تصویری از بخشی از ظرفیت‌ها و چالش‌های بخش تولید در هر استان ارائه دهد. استان قم نیز به واسطه برخورداری از ظرفیت‌های صنعتی، تجاری، فرهنگی و گردشگری، بازار قابل توجهی برای محصولات چاپی و به‌ویژه بسته‌بندی دارد. فعالیت واحدهای تولیدی و صنعتی مختلف در استان، در کنار جایگاه قم در حوزه نشر و تولید محصولات فرهنگی، ظرفیت قابل توجهی را پیش روی صنعت چاپ قرار داده است؛ ظرفیتی که می‌تواند با توسعه فناوری و سرمایه‌گذاری، به یکی از بخش‌های اثرگذارتر اقتصاد استان تبدیل شود.

با این حال، فعالان این حوزه مانند بسیاری از صنایع دیگر با چالش‌هایی مواجه‌اند؛ افزایش هزینه مواد اولیه، دشواری تأمین نقدینگی، هزینه بالای نوسازی و خرید ماشین‌آلات، کمبود نیروی متخصص و مسائل مرتبط با زیرساخت و انرژی، بخشی از مشکلاتی است که می‌تواند روند فعالیت و توسعه واحدهای چاپی را تحت تأثیر قرار دهد.

در این میان، فعالان صنعت چاپ قم معتقدند عبور از الگوی سنتی و حرکت به سمت چاپ صنعتی و بسته‌بندی، نیازمند نوسازی تجهیزات، تکمیل زنجیره تولید، توسعه بازارهای صادراتی و حمایت هدفمند از واحدهای فعال است؛ مسیری که در صورت برنامه‌ریزی و همکاری دستگاه‌های مسئول، می‌تواند جایگاه قم را از یک قطب سنتی چاپ به یکی از مراکز مهم صنعت چاپ و بسته‌بندی کشور ارتقا دهد. شهرک شهاب نیز به عنوان یکی از ظرفیت‌های زیرساختی این حوزه، می‌تواند در شکل‌گیری یک خوشه تخصصی چاپ و بسته‌بندی و پیوند میان واحدهای تولیدی، تأمین‌کنندگان، فعالان لجستیک و صادرکنندگان نقش‌آفرین باشد. ۱۱ شهریور روز صنعت چاپ بهانه‌ای شد تا با رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران قم و مدیر یکی از مجموعه‌های چاپ و بسته‌بندی در خصوص چالش‌ها و آینده صنعت چاپ و بسته بندی استان قم به گفت‌وگو بپردازیم. که در ادامه متن این گفت‌وگو را می‌خوانیم:

سید علی موسوی‌نژاد رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران قم، با اشاره به ظرفیت‌های صنعت چاپ استان اظهار کرد: صنعت چاپ قم همچنان یکی از مزیت‌های مهم اقتصادی استان است و معتقدم نباید جایگاه این صنعت را صرفاً بر اساس تعداد چاپخانه‌ها یا میزان چاپ کتاب و نشریات ارزیابی کرد.

وی افزود: قم به دلیل پیشینه فرهنگی و دینی، حضور ناشران بزرگ و تخصصی، برخورداری از نیروی انسانی باتجربه و همچنین قرار گرفتن در مسیر ارتباطی تهران و استان‌های مرکزی کشور، ظرفیت بسیار خوبی در حوزه چاپ دارد.

موسوی‌نژاد با اشاره به تغییرات ایجادشده در صنعت چاپ طی سال‌های اخیر گفت: صنعت چاپ در سال‌های اخیر با یک تغییر بنیادین مواجه شده است. کاهش تیراژ کتاب و مطبوعات، توسعه فضای دیجیتال، افزایش هزینه‌های تولید، نوسانات نرخ ارز و دشواری تأمین مواد اولیه باعث شده مدل سنتی چاپ دیگر پاسخگوی نیاز فعالان این صنعت نباشد.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران قم ادامه داد: در مقابل، بخش قابل توجهی از فعالان صنعت چاپ قم به‌صورت هوشمندانه به سمت چاپ صنعتی، بسته‌بندی، کارتن، مقوا و محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کرده‌اند. بنابراین، وضعیت امروز چاپ قم را یک وضعیت در حال گذار می‌دانم؛ گذاری از یک صنعت عمدتاً خدماتی و انتشاراتی به سمت صنعتی تولیدی، صنعتی و صادرات‌محور.

وی تأکید کرد: اگر این تغییر مسیر با حمایت درست و برنامه‌ریزی همراه شود، قم نه‌تنها جایگاه خود را در صنعت چاپ حفظ خواهد کرد، بلکه می‌تواند در حوزه چاپ و بسته‌بندی به یکی از قطب‌های مهم کشور تبدیل شود.

موسوی‌نژاد با بیان اینکه حرکت صنعت چاپ به سمت حوزه‌های جدید یک ضرورت بوده است، اظهار کرد: این تغییر صرفاً یک انتخاب نیست؛ زمانی که بازار چاپ کتاب و محصولات سنتی کاهش پیدا می‌کند، طبیعی است که فعال اقتصادی برای حفظ سرمایه و اشتغال خود به سمت بازارهای جدید حرکت کند. خوشبختانه در قم این اتفاق تا حدود زیادی رخ داده و امروز بخشی از ظرفیت چاپخانه‌های استان در خدمت صنایع غذایی، دارویی، تولیدکنندگان کالا، محصولات صادراتی، کارتن و انواع بسته‌بندی قرار گرفته است.

وی افزود: در سال‌های گذشته نیز فعالان حوزه کارتن و مقوا توانسته‌اند بخش قابل توجهی از تولیدات خود را به کشورهای منطقه صادر کنند. این تغییر مسیر باعث شده صنعت چاپ با صنایع دیگر پیوند بخورد و از یک فعالیت صرفاً خدماتی به بخشی از زنجیره تولید تبدیل شود.

رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران قم با تأکید بر اینکه صنعت چاپ استان همچنان با نقطه مطلوب فاصله دارد، گفت: بسیاری از واحدهای چاپی با ماشین‌آلات قدیمی، سرمایه در گردش محدود و مشکلات تأمین مواد اولیه فعالیت می‌کنند. بنابراین، اگر سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات جدید، فناوری‌های نوین چاپ و بسته‌بندی و همچنین دسترسی به بازارهای صادراتی تسهیل شود، این روند می‌تواند با سرعت بسیار بیشتری ادامه پیدا کند.

موسوی‌نژاد در خصوص ظرفیت‌های قم برای تبدیل شدن به قطب صنعت بسته‌بندی کشور و مهم‌ترین موانع استفاده از این ظرفیت‌ها اظهار کرد: قم از چند مزیت همزمان برخوردار است که کمتر استانی همه آن‌ها را در کنار یکدیگر دارد. نخست، پیشینه و زیرساخت صنعت چاپ و وجود نیروی انسانی متخصص است؛ دوم، موقعیت جغرافیایی قم و دسترسی مناسب به تهران، مرکز کشور و شبکه حمل‌ونقل و سوم، وجود صنایع مختلف در استان است که به خدمات بسته‌بندی نیاز دارند.