سوگواره «طنین آزادگی» در بخش‌های مختلفی برگزار می‌شود که یکی از این بخش‌ها سخنرانی‌های کوتاه سجاد مهدی‌زاده، عضو هیئت‌ علمی دانشگاه امام صادق(ع) با موضوع «درس‌های اخلاقی از زندگی حُر بن یزید ریاحی» است. در ادامه قسمت سیزدهم این گفتار‌ها را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

اندک اندک به انتهای بحث خود نزدیک می‌شویم. درباره جناب حر سخن گفتیم؛ شهیدی که در آخرین لحظات، تصمیم گرفت مسیر زندگی خود را تغییر دهد. توضیح دادیم که این تغییر، لوازمی دارد یعنی حری که تردید می‌کند، حری که از عقل خود استفاده می‌کند، حری که درگیر رفتارهای گله‌ای نمی‌شود و حری که عزم و اراده دارد و تصمیم می‌گیرد مسیر جدیدی را در زندگی خود آغاز کند. اما در کنار همه این‌ها مفهوم دیگری نیز مطرح می‌شود و آن مفهوم شجاعت است.

اندکی نیز درباره شجاعت حضرت حر سخن بگوییم. البته جناب حر از شجاعان روزگار خود بود. یکی از دوستان او در روز عاشورا به وی گفت: «اگر از من بپرسند شجاع‌ترین مردم کوفه چه کسی است، بی‌تردید تو یکی از آنان هستی». این شجاعت، شجاعتی ارزشمند است، اما مقصود ما تنها شجاعت در میدان جنگ نیست. 

بسیاری از اوقات انسان در دعوا یا جنگیدن شجاع است، اما واقعیت این است که انسان باید در همه ابعاد زندگی شجاع باشد. اینکه انسان مسئولیت‌پذیر باشد، خطای خود را بپذیرد و مسئولیت اشتباهاتش را بر عهده بگیرد، خود بخشی از شجاعت است. اصولا یکی از مباحث جدی که درباره تغییر چه در سطح فردی، چه سازمانی و چه در تصمیمات کلان مطرح می‌شود، موضوع شجاعت و نقطه مقابل آن یعنی ترس از تغییر است. افرادی که از تغییر می‌ترسند و از پرداخت هزینه فرار می‌کنند، نمی‌توانند تصمیم‌های درست بگیرند.

دقت داشته باشیم که زندگی، قانونی بر خود حاکم دارد که می‌توان آن را «قانون هزینه و فایده» نامید. هر تصمیمی که می‌گیریم، هر رشته‌ای که انتخاب می‌کنیم، هر شغلی که برمی‌گزینیم، هر فردی که برای همسری یا دوستی انتخاب می‌کنیم و هر مسیری که در زندگی طی می‌کنیم، هزینه‌هایی به همراه دارد.

افرادی که حاضر نیستند هزینه بپردازند، کسانی که می‌ترسند، کسانی که نگران‌ هستند مبادا طرد شوند، امکاناتی را از دست بدهند یا دیگران درباره آنان قضاوت کنند، هرچه ترس‌هایشان بیشتر شود، بیشتر زمین‌گیر خواهند شد. حر شجاع بود، اما نه صرفا از آن جهت که می‌جنگید. او در همه جنگ‌ها شجاع بود، اما آن شجاعتی که در اینجا از حر می‌درخشد و جلوه می‌کند، شجاعتی است که با این ترس‌ها مواجه می‌شود و بر آن‌ها غلبه می‌کند.

زندگی ما آنجا قفل می‌شود که از هزینه دادن بترسیم. توبه حر توبه‌ای صحیح بود، زیرا انسان‌هایی که حقیقتا توبه می‌کنند، می‌پذیرند که برای اصلاح زندگی خود باید هزینه بپردازند. حر می‌دانست که اگر به سپاه امام حسین(ع) ملحق شود، ممکن است با مشکلات مالی، فشار اقتصادی، دشواری برای خانواده یا از دست دادن موقعیت اجتماعی خود مواجه شود.

دقت داشته باشید که حر فردی معمولی نبود بلکه فرمانده لشکر بود، امکانات داشت و از جایگاه اجتماعی برخوردار بود، اما از دست دادن این موقعیت‌ها او را نترساند. در اینجا می‌توان مفهوم جدیدی را مطرح کرد. ما ترس‌هایی مقدس نیز داریم. همان‌گونه که برخی ترس‌ها بسیار ناپسند هستند، گاهی ترسیدن نیز پسندیده است. حر هم شجاع بود و هم ترسید، اما ترس او ترسی مقدس بود.

ترس‌هایی در وجود انسان با یکدیگر درگیر می‌شوند و گاه یکی بر دیگری غلبه می‌کند. حر از جهنم ترسید و گفت: «من خود را میان دو انتخاب بهشت و جهنم می‌بینم و هرگز بهشت را بر چیزی ترجیح نمی‌دهم». گاهی اوقات زمانی که متوجه می‌شویم هزینه واقعی را در کجا می‌پردازیم و در کجا نباید هزینه بدهیم، بهتر می‌توانیم این ترس‌ها را در کنار یکدیگر قرار دهیم، آن‌ها را بسنجیم و میانشان موازنه برقرار کنیم.

اگر بتوانیم ترس‌های ناموجه و کاذب خود را در زندگی بشناسیم و با آن‌ها مبارزه کنیم، کار بسیار ارزشمند و اثرگذاری انجام داده‌ایم. خوب است دفتری برداریم و ترس‌های خود را در حوزه ارتباط با دیگران، تصمیم‌گیری‌ها، رفتارها، امور مادی و معنوی یادداشت کنیم و سپس بررسی کنیم که کدام‌یک از این ترس‌ها محترم و سازنده هستند.

ترس‌های محترم انسان را رشد می‌دهند. اساسا ترس مکانیزمی درونی است که به انسان کمک می‌کند از خطرها و مسیرهای نادرست دوری کند. بنابراین، بسیار خوب است که ترس‌های کاذب خود را نیز بشناسیم و بدانیم که بسیاری از این ترس‌ها و هزینه‌هایی که از آن‌ها هراس داریم، در برابر هزینه‌های واقعی ارزشی ندارند.

جناب حر از این جهت شجاع است که درست می‌ترسد. امید است که بتوانیم ترس‌های مقدس را در وجود خود احیا کنیم، ترس‌های کاذب را بشناسیم و از آن‌ها فاصله بگیریم. ان‌شاءالله همه ما بتوانیم شجاعانه زندگی کنیم.