در سالنمای جهانی، 28 جولای به نام «روز جهانی حفاظت از طبیعت» شناخته شده است. در این رویداد، زیستبوم جهانی پایهای برای جامعهی زایا (:مولد) و پایدار دانسته میشود. از اینرو نگاهبانی از طبیعت بایستگیای جهانی برای ماندگاری انسان و کرهی خاکی اوست.از مهمترین آرمانهای پاسداشت روز حفاظت از طبیعت، نگهبانی از جان و زندگی حیات وحش و گیاهانی است که در آستانهی برچیدگی (:انقراض) هستند. افزون بر آن، منابع انرژی، خاک، آب و هوای کرهی زمین نیز چنان دچار آلودگی شدهاند که نگاهداشت آنها برای آیندگان، از بایستههایی است که روز جهانی حفاظت از طبیعت یادآور آن میشود. نکتهی اسفبار این است که از سال 1970 میلادی به اینسو، بهرهبرداری انسانها از منابع زمین، دو برابر شده است. این حجم از برداشتها، زندگی در کرهی زمین را با چالشی جدی و نگرانکننده روبهرو ساخته و خویشکاریای جهانی بر دوش انسان گذاشته؛ تا بدان اندازه که ادامهی زندگی او را وابسته به نگاهبانی دلسوزانه از طبیعت کرده است.
بحرانهایی که اکنون زیستبوم جهانی با آن روبهرو است در 10 عنوان دستهبندی میشود که عبارتند از: دگرگونیهای اقلیمی، کمبود منابع آب شیرین، بیابانزایی، فقر، دگرگونی ساختگی آبوهوا، امنیت غذایی، انقراض گونههای گیاهی و جانوری، ریزگردها، فرسایش آبی و خاکی و سرانجام آلودگیهای زیستمحیطی. دستدرازیها و دخالتهای بیرویهی انسان در طبیعت، پدیدآورندهی چنین بحرانهایی است که سرانجام به آلودگی آب و خاک و هوا میانجامد. این را هم بیفزاییم که گسترش آلایندهها و ورود آنها به چرخههای آب، سببساز گسترش بیماریها و آسیبهایی است که زندگی انسان را به خطر میاندازد.
نگاه ابزارگرایانه به طبیعت و خواستن بیش از توانایی آن از سوی انسان که به گسترش روشهای بهرهکشانه بر زیستبوم میانجامد، از دیگر چالشهایی است که زیستبوم جهان دچار آن است. در سدههای گذشته، انسان طبیعت را موجودی سرزنده و سرشار از زندگی میدید، در حالیکه انسان امروزی طبیعت را پدیدهای بیجنبوجوش گمان میبَرد که تنها به کار کندوکاو و دستکاری میخورَد! پیداست روشهای علمیای که برای بهرهبرداری فزون از اندازه از طبیعت بهکار بُرده میشوند، به آسیبهای زیستمحیطیای میانجامد که بر حیات وحش و گیاهان نیز اثرهای ناگوار خواهد گذاشت. یک نمونهی آن دستکاریهای ژنتیکی گونههای حیوانی برای دستیابی به فراوردههای خوراکی بیشتر است.
کارهایی که برای نگاهبانی از زیستبوم جهان انجام میگیرد البته درخور یادکرد است، اما با وضعیتی که طبیعت کرهی زمین به آن دچار شده است، بسنده نیست و بحرانها را کاهشی آشکار نمیدهد. این آرمان تنها با نگاهبانیهای پیگیر و پیوسته از طبیعت، حفظ گوناگونی زیستی، پاکیزگی هوا، آلودهنشدن آبها و نمونههایی از این دست، شدنی خواهد بود و سبب ساماندهی چرخهی طبیعت خواهد شد. اما نگاهبانی از طبیعت به چه معناست؟ کاری که ما انسانها را از ویرانی (تخریب) اکوسیستم و از دست دادن گونههای طبیعی و حیوانی باز بدارد، کوششهایی است که به نگاهبانی طبیعت میانجامد. ماندگاری (بقا) زندگی انسان وابسته به این خویشکاری است.
روز جهانی حفاظت از طبیعت گوشزدی دیگربار برای نجات زیستبوم جهانی از بحرانهایی است که تهدیدی برای همهی انسانها شناخته میشود. این روز را پاس بداریم!