فاطمه عباس آباد

فعال رسانه‌ای و خبرنگار حوزه دانشگاه

مقدمه: 

امام شهید، همواره بر ضرورت داشتن یک «امت» با هویت مستقل تأکید داشتند. از نظر ایشان اربعین، بزرگ‌ترین تمرین عملی برای فراتر رفتن از مرزهای ملی (ایران، عراق، پاکستان و...) و رسیدن به یک هویت واحد اسلامی است. این یعنی تبدیل شدن از «ملت‌های جداگانه» به یک «امت واحد».

پیاده‌روی اربعین، فرآیندی است که در آن ارزش‌هایی مثل ایثار، خدمت به دیگران (مهمان‌نوازی) و ایستادگی در برابر ظلم، از حالت تئوری خارج شده و به یک **«فرهنگ زیسته»** تبدیل می‌شود. این همان چیزی است که برای ساختن یک جامعه اسلامی نیاز است.در اندیشه امام شهید، قدرت تنها در سلاح و اقتصاد نیست، بلکه در «جذب قلوب» و «نظم جمعی» است. در واقع پیاده‌روی اربعین، پیامی است به جهانیان، که نشان می‌دهد مسلمانان با وجود تمام تلاشی که برای تفرقه میان آن‌ها انجام می‌شود، همچنان بر سر یک خط (خط حسینی و عاشورایی) هستند. این یعنی شکستِ استراتژی «تکه تکه کردن جهان اسلام. در زمانی که برخی مدعی بودند اسلام در حال عقب‌گرد است، حجم عظیم جمعیت اربعین، گواهی بر حیات و پویایی  دین مبین اسلام در قرن بیست و یکم است.

امام شهید نگاهی آینده‌نگرانه داشتند. ایشان معتقد بودند مسیر اربعین، مسیری است که به سمت **«ظهور»** جریان دارد و باید برای ظهورآماده‌سازی کرد.پیاده‌روی اربعین، نوعی «آمادگی برای مدیریت جهان» است. کسانی که در این مسیر با نظم، ایثار، مهربانی، همدلی و صفات شایسته یک انسان آزاده و وحدت حرکت می‌کنند، در واقع زائران اباعبدالله الحسین علیه السلام در حال تمرینِ آن ویژگی‌هایی هستند که برای برقراری عدالت در زمان ظهور مهدی (عج) لازم است. اربعین به معنای واقعی کلمه، حرکت به سمت عدالت و آزادی است. هر قدم در این مسیر، گامی است در جهت مبارزه با ظلم و حرکت به سوی جهانی که در آن عدالت حاکم باشد.

از نظر رهبر شهید انقلاب، مذهب زمانی قدرت می‌یابد که تبدیل به **«سبک زندگی»** شود. اربعین دیگر یک مراسم نیست، بلکه تبدیل به یک «فرهنگ» شده است. این یعنی ارزش‌های کربلا در رفتار مردم، در نحوه برخورد با غریبه‌ها، در نوع خدمت و در نوع پیوند اجتماعی نهادینه شده است. این «فرهنگ‌سازی» هدف اصلی در اندیشه امام شهید برای پیشرفت تمدن اسلامی بود.

اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم، در اندیشه امام شهید، پیاده‌روی اربعین **«میدان تمرین برای پیروزی نهایی»** است. این میدان، جایی است که انسان ساخته می‌شود. انسانی مقاوم، امت متحد می‌شود و تفرقه شکست می‌خورد. در پیاده روی اربعین نظم جهانی به چالش کشیده می‌شود و به نوعی اربعین نمایش قدرت نرم است. در پیاده روی خانوادگی اربعین، مسیر مهدوی هموار می‌گردد و هر زائر آمادگی لازم برای ظهور را کسب می‌نماید. اربعین؛ تجلی «اقتدار نرم» شیعیان در برابر هجمه استکبار جهانی است، این سوال مطرح است که چرا «پیراهن مشکی زائران» پیاده‌روی اربعین لرزه بر اندام غربی ها انداخته است؟ سه سال پیش یک ژنرال آمریکایی با هلی‌کوپتر بالای جاده اربعین نجف کربلا پرواز کرده و این راه‌پیمایی را به اژدهایی به رنگ سیاه تشبیه کرده است که نظام غرب را خواهد بلعید. او تأکید می‌کند همین اجتماع و حرکت عظیم، طومار آمریکا را درهم خواهد پیچید و باعث نابودی آن‌ها می شود. این تعبیر که از سر استیصال بیان شده، در واقع اعترافی است بر این نکته که آیین اربعین، فراتر از مرزهای جغرافیایی، توانسته است هژمونی فرهنگی غرب را به چالش کشیده و الگویی نوین از «مقاومت و همبستگی» را به جهانیان مخابره کند.آن‌ها خوب فهمیده‌اند که راهپیمایی اربعین باعث نابودی آنها می‌شود. آنها که اهل ولایت هستند می‌دانند که از اربعین بوی ظهور استشمام می شود، بوی نابودی اسراییل و آمریکای کودک کش جنایتکار استشمام می شود، اربعین هرسال یعنی زنگ نابودی و هشدار افول آمریکا که مدت هاست نواخته شده است.

مقدمه:

پدیده راهپیمایی میلیونی اربعین حسینی که اکنون به بزرگترین اجتماع بشری در جهان بدل شده است، دیگر تنها یک آیین مذهبی محسوب نمی‌شود، بلکه به عنوان یک «مؤلفه قدرت نرم» و یک جریان تمدن‌ساز در معادلات بین‌المللی جایگاه ویژه‌ای یافته است. هراس استراتژیک نهادهای امنیتی غرب از این همایش عظیم، پرده از حقیقتی برمی‌دارد که پیش‌تر از زبان برخی مقامات نظامی ایالات متحده نیز جاری شده بود.تحلیلگران مسائل راهبردی معتقدند که توصیفِ مغرضانه یکی از ژنرال‌های آمریکایی از حضور میلیونی شیعیان با لباس‌های سیاه در مسیر کربلا به عنوان «افعی سیاه که در حال بلعیدن نظام جهان است»، یاد می‌کنند و این همایش عظیم و شور حسینی را خطرناک می‌دانند. از نگاه امام شهید، پیاده روی اربعین نشان‌دهنده شکست سیاست‌های «اسلام‌هراسی» و «شیعه‌ستیزی» غرب است. استکبار جهانی، از اتحاد و همدلی شیعی ان و آزادی‌خواهان جهان ترس و واهمه دارند.

اربعین؛ در کلام رهبر شهید انقلاب

رهبر شهید انقلاب، همواره بر اهمیت این حضورِ تمدنی اربعین تأکید داشته است. ایشان در بازخوانی ظرفیت‌های بی‌بدیل اربعین، این مراسم را «جریان خروشان تمدن نوین اسلامی» می‌دانستند که نه تنها یک زیارت ساده، بلکه یک رزمایش اقتدار و یک کنش سیاسی اجتماعی علیه بی‌عدالتی‌های جهانی است.از منظر نگاه کلان مدیریتی و فرهنگی، این «موج سیاه» -که در ادبیات دشمن به غلط «افعی سیاه رنگ» خوانده شده در واقع «نورافشانیِ حقیقت» در میان تاریکی‌های مدرنیته‌ای است که کرامت انسان را ذبح کرده است. حضور زائران با پرچم‌های سرخ و لباس‌های سیاه، نمادی از «عزاداریِ هدفمند» و «تولی و تبری» از دشمنان اسلام است که در فضای غبارآلود رسانه‌ای غرب، راه را برای پرسشگری جهانیان درباره ماهیت مکتب اهل‌بیت (ع) هموار می‌کند.

اربعین؛ پدیده‌ای فراملی و فرهنگ مقاومت که با فطرت انسانی گره خورده است

امام شهید در بیانات خود پیاده روی اربعین را فراتر از مرزهای جغرافیایی و ملیت‌ها می‌دانستند و می گفتند این مراسم عظیم با فطرت انسان‌ها پیوند خورده و به عنوان بزرگ‌ترین راهپیمایی قرن شناخته شده است. با توجه به حضور گسترده اتباع بیش از ۸۰ کشور جهان، این رویداد دیگر یک مناسبت منطقه‌ای (محدود به ایران، عراق، پاکستان و افغانستان) نیست، بلکه یک پدیده بین‌المللی محسوب می‌شود. فراهم‌آوری امکانات رفاهی و زیرساختی برای این حجم عظیم از زائران در کشوری با وسعت عراق، از جنبه‌های خارق‌العاده و شگفت‌انگیز این پیاده‌روی است. تبدیل شدن اربعین به یک «فرهنگ جهانی»، ناشی از درک مردمی است که مسیر پیاده‌روی را راهی برای دستیابی به سربلندی، موفقیت و پیوند با مهدویت می‌دانند.

 اربعین؛ از یک پیاده‌روی مذهبی تا یک فرهنگ جهانی و مهدوی

راهپیمایی اربعین، نه یک حرکت گذرا، بلکه پیوندی ناگسستنی با فطرت بشری است که مرزهای سیاسی را در هم می‌شکند.مشاهده حجم خدمات و امکانات فراهم شده در خاک عراق برای این سیل عظیم زائران، گویی تجلی یک مدیریت خارق‌العاده و فراتر از توان معمول است. اما فراتر از جنبه‌های لجستیکی، آنچه اربعین را به یک «فرهنگ» بدل کرده، آگاهی جمعی مردم جهان است؛ مردمی که با حرکت در این مسیر، در پی تجلی عزت، سربلندی و انتظار برای ظهور منجی (عج) هستند. اربعین امروز، نمادی از هویت و راهبرد آینده ملت‌هاست.

در پیاده روی اربعین هراس دشمن از چیست؟

اربعین بستری برای پیوند میان ملت‌هاست که مدیریت آن خارج از اراده قدرت‌های سلطه‌گر است.‌در عصر «جنگ شناختی»، اربعین بزرگترین عملیات رسانه‌ای خودجوش است که با هیچ بودجه و ابزار تبلیغاتی دولتی قابل تقلید نیست. این حضور، پیامِ عملیِ «هیهات منا الذله» را به بطن جوامع جهانی می‌برد؛ پیامی که دقیقاً در تقابل با منافع نظام سلطه قرار دارد.به نظر می‌رسد آنچه که دشمنان را بیش از هر چیز به واکُنش‌های عصبی واداشته، ناامیدی از «سکولاریزه کردن» جوامع اسلامی است. اربعین با حفظ هویت و شعائر، ثابت کرده است که اسلام ناب، نه تنها در تقابل با پیشرفت‌های جهانی منزوی نمی‌شود، بلکه خود به عنوان قطبِ جذبِ حقیقت‌جویانِ عالم در حال تبدیل شدن است. این «موج سیاه» که در واقع «سیاهیِ عزت و اقتدار» است، نه تنها به دنبال بلعیدن جهان نیست، بلکه در پی «بیداری جهانی» است؛ حقیقتی که امروزه بیش از هر زمان دیگری در نگاه ناظران بین‌المللی به عنوان یک واقعیتِ غیرقابل انکارِ قدرت نرم شیعیان خودنمایی می‌کند.

اربعین، تجلی «پیوند مذهب و سیاستِ مقاومت» است.استکبار جهانی همواره تلاش کرده است تا دین را به عرصه‌ «شخصی‌سازی» و «مقدس‌نماییِ منفعل» تقلیل دهد. حضور در اربعین، دین را از حالت انفعال خارج کرده و به یک **«مبارزه‌ی اجتماعی-سیاسی»** تبدیل می‌کند. اربعین نشان می‌دهد که دین، عامل حرکت در توده‌ها و ایجاد قدرت است، نه عاملی برای انزوا و سکوت در برابر ظلم. این دقیقاً همان چیزی است که استکبار از آن هراس دارد، پیوند میان ایمان و عمل سیاسی.

استکبار جهانی با تکیه بر ساختارهای فرهنگی و سیاسی خود، تلاش می‌کند هویت‌های ملی و مذهبی را در قالب «هویت جهانیِ غربی» ذوب کند.اربعین، بزرگترین تبلور یک **«هویت جمعی شیعی»** است که فراتر از مرزهای جغرافیایی، ملیت‌ها و زبان‌ها عمل می‌کند. این تجمع، یک «بلوک قدرت نرم» ایجاد می‌کند که می‌تواند در برابر هم‌گرایی فرهنگیِ سلطه‌جو، یک ساختار جایگزین و مستقل بسازد.در ادبیات استکبار، قدرت در اختیار کسانی است که بیشترین تکنولوژی، سلاح و ثروت را دارند. اما اربعین، مفهوم قدرت را بازتعریف می‌کند.

نشان دادن این موضوع که توده‌های میلیونی می‌توانند با تکیه بر یک ارزش (عدالت‌خواهی امام حسین علیه‌السلام)، نظم‌های موجود را به چالش بکشند. اربعین، نبرد میان «ارزش‌های مادی‌گرایانه و خودمحور» (استکبار) و «ارزش‌های ایثارگرایانه و خدا‌محور» (امام حسین ع) است. حضور در این مراسم، یعنی قرار گرفتن در جبهه معناییِ حق.امروزه میدان اصلی نبرد، میدان رسانه و افکار عمومی است. استکبار با استفاده از ابزارهای جنگ شناختی، سعی دارد چهره‌ی دین را با خشونت یا انزوا پیوند بزند. این مراسم، یک **«رسانه زنده و ملموس»** است. نمایی از میلیون‌ها انسان از رنگ‌ها و ملیت‌های مختلف که در مسیر عدالت‌خواهی گام برمی‌دارند، پیامی مستقیم به افکار عمومی جهان می‌فرستد که روایتِ استکبار از دین و توده‌ها را باطل می‌کند.

یکی از ابزارهای اصلی استکبار، ایجاد شکاف میان پیروان مذاهب و ملت‌هاست تا مدیریت جهان از طریق «تفرقه» تسهیل شود. تجمع جهانی در اربعین، امکان تعامل و همبستگی میان شیعیان و سایر مسلمانان را فراهم می‌آورد و زیربنای یک **«اتحاد جهانی»** را می‌سازد که می‌تواند عامل اصلی فروپاشی نظم‌های ناعادلانه باشد. شرکت در اربعین به خواسته‌ رهبر شهید انقلاب که همیشه سفارش می‌کردند و به حال زائران غبطه می‌خوردند که گر چه دوریم از تو اما به یاد تو سخن می‌گوییم، اربعین نوعی **«آماده‌سازی توده‌ای برای مقابله با نظام‌های ناعادلانه»** است. این مراسم، تمرینِ عظمت، نظم، و همبستگی است که در نهایت به یک «قدرت اثرگذار» در عرصه جهانی تبدیل می‌شود؛ قدرتی که نه از طریق زورِ محض، بلکه از طریق **«اصالتِ ارزش‌ها و وحدتِ عمل»** استکبار را به زانو درمی‌آورد.