.jpg)
دانشگاه انقلاب - دکتر فائزه امیری، پژوهشگر و استاد دانشگاه، به واکاوی پیوند میان «توسعه فردی» و «تعالی علمی» میپردازد. او با نقد نگاه تکبعدی به مفاهیم رشد فردی، تبیین میکند که چگونه سیره نبوی میتواند نقشه راهی جامع برای خودشناسی و تابآوری دانشجویان در برابر چالشهای مسیر تحقیق باشد. این گفتگو دریچهای است به سوی درک عملیاتیِ توسعه فردی بهعنوان ابزاری برای تبدیل تهدیدها به فرصتهای طلایی رشد. دکتر فائزه امیری، مدرس دانشگاه، نویسنده، محقق، پژوهشگر، مؤسس و استاد کارآفرین مؤسسه «مسیر نورآفرینان» و تسهیلگر توسعه فردی، در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار «دانشگاه انقلاب» گفت: «امروز، سهشنبه ۳۰ تیر ۱۴۰۵، دانشگاه تربیت مدرس ویژه دانشجویان، نشستی تخصصی تحت عنوان «توسعه فردی؛ شتاب ذهن، حافظه قرآنی و تجلی نور نبوی» با محوریت واکاوی سیره پیامبر اکرم (ص) در حوزه تعالی انسان برگزار کرد که بسیار مورد توجه دانشجویان داخلی و بینالمللی قرار گرفت. برگزاری چنین نشستهای تخصصی که منجر به کسب مهارت میشود، بسیار به بحث شناخت فردی دانشجویان و اساتید هنگام مواجهه با مشکلات متعدد در تحقیق و پژوهش و سایر موضوعات کمک میکند.»
وی با تأکید بر اینکه خودآگاهی، سنگ بنای تمامی تصمیمات زندگی است، تصریح کرد: «بسیاری از افراد تصور میکنند معرفی خود، صرفاً بیان رشته تحصیلی یا شغل است؛ اما خودآگاهی واقعی، نگاهی صادقانه، عمیق و دقیق به درون است. یعنی شناخت افکار، احساسات، ارزشها، انگیزهها، نقاط قوت و ضعف و حتی نحوه تعامل ما با جهان پیرامون. خودآگاهی یک مقصد نیست، بلکه مسیری است که باید با کنجکاوی، صداقت و صبر طی کرد.»
بازخوانی مفهوم توسعه فردی در پرتو آموزههای اصیل؛ از خودشناسی تا تعالی وجودی
دکتر امیری توسعه فردی را مسیری برای رسیدن به ظرفیتهای بالاتر وجودی انسان دانست و تأکید کرد: «این مفهوم، برخلاف باور عموم، صرفاً یک الگوی غربی نیست، بلکه ریشه در آموزههای قرآن و سیره نبوی دارد.»
دکتر امیری ضمن تبیین اهمیت این نشست گفت: «به عنوان معلم، پژوهشگر و فعال در حوزه اختلالات کودکان و نوجوانان، همواره دغدغه خدمت به نسل جوان به ویژه دانشجویانی که همواره تحصیل مینمایند و در مسیر علمآموزی خود دچار مشکلاتی میشوند را دارم. برگزاری چنین کارگاههایی در محیط دانشگاه، ضرورتی انکارناپذیر برای فرهیختگان و دانشجویان است تا بتوانند با شناخت درون خود از مشکلاتی که دارند عبور کنند.»
توسعه فردی؛ مفهومی کهن با رویکردی قرآنی
وی با انتقاد از نگاهی که توسعه فردی را صرفاً پدیدهای غربی میپندارد، اظهار داشت: «این واژهها در ظاهر جدید به نظر میرسند، اما پانزده قرن پیش، پیامبر اکرم (ص) تمامی ابعاد توسعه فردی را در احادیث و قرآن کریم تبیین کردهاند. پیامبر (ص) تنها پیامآور وحی نبودند، بلکه راهبرِ انسان به سوی “انسان کامل” و بازگشت به خویشتن واقعی بودند.»
این محقق و نویسنده با اشاره به آیه «وَفی أَنفُسِکُم أَفَلا تُبصِرونَ» (و در وجود خودتان؛ آیا نمیبینید؟)، افزود: «قرآن کریم انسان را به مشاهده درونی تشویق میکند. برای رسیدن به تعالی، باید جستوجو را از درون خود آغاز کرد تا به درجات والای انسانی دست یافت.»
نقش خودشناسی در مدیریت بحرانهای دوران تحصیل
این پژوهشگر در خصوص ضرورت برگزاری این کارگاه برای دانشجویان تأکید کرد: «دانشجویی که به خودشناسی برسد و هدف و نیت خود را بشناسد، در مواجهه با شکستها دچار یأس و ناامیدی نمیشود. او شکست را پایان راه نمیداند، بلکه آن را تجربهای برای اصلاح مسیر میبیند. این نگاه در مدیریت زمان، اولویتبندی امور، شناخت نقاط قوت برای بهرهوری بیشتر و تبدیل نقاط ضعف به فرصت رشد از طریق مشورت با دیگران، نقشی حیاتی دارد.»
تأسی به رهبر معظم انقلاب؛ سلاحی علیه جنگ روانی
دکتر امیری در بخشی از سخنان خود با اشاره به شرایط حساس منطقهای و تقابل با رژیم صهیونیستی و استکبار جهانی، به نقش جریان نخبگانی در حفظ انسجام ملی پرداخت و گفت: «رهبر معظم انقلاب در دیدار با نخبگان و دانشجویان، همواره بر امیدواری و داشتن چشماندازی مثبت تأکید داشتهاند. امروز ناامیدی، یکی از سلاحهای اصلی دشمن برای هدف قرار دادن قشر تحصیلکرده ماست.»
وی در ادامه خاطرنشان کرد: «توسعه فردی موضوعی عملیاتی است که در یک جلسه به پایان نمیرسد؛ بلکه دانشجویان باید با استمرار در این مسیر و با تأسی از سیره عملی پیامبر (ص) و توصیههای رهبر معظم انقلاب، ضمن حفظ هوشیاری در برابر جنگ روانی، برای ساختن آیندهای روشن در دانشگاه تلاش کنند.»
توسعه فردی؛ گذار از خودشناسی به خودباوری برای مقابله با جنگ روانی دشمن
این استاد دانشگاه، با تأکید بر اینکه توسعه فردی یک فرآیند مستمر و عملیاتی است، اظهار داشت: «دستیابی به “خودآگاهی” و “خودباوری” میتواند دانشجویان را در برابر بحرانهای دوران جنگ و پساجنگ مصون داشته و مانع از نفوذ ناامیدی که سلاح دشمن است، شود؛ بنابراین توصیه میشود دانشگاهها چنین کارگاههای مهارتافزایی برای دانشجویان و اساتید برگزار نمایند.»
وی در نشست تخصصی «توسعه فردی؛ مسیر شکوفایی از خودشناسی تا تعالی» گفت: «این نشست ویژه دانشجویان با محوریت سیره نبوی برگزار شد و ابعاد مختلف رشد انسانی و ضرورت تمرینهای مستمر برای دستیابی به تعالی در میان قشر دانشگاهی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.»
توسعه فردی؛ فرآیندی فراتر از یک نشست آموزشی
این پژوهشگر حوزه روانشناسی، در این نشست با تبیین مفهوم توسعه فردی تصریح کرد: «برخلاف تصور عمومی، توسعه فردی صرفاً یک بحث تئوریک یا یک جلسه آموزشی نیست؛ بلکه یک موضوع عملیاتی و مستمر است که نیازمند تمرین و تکرار در زندگی روزمره است. هدف نهایی این مسیر، رسیدن از مرحله خودشناسی به “خودباوری” و در نهایت “ارزشگذاری” درست است. زمانی که فرد به خودباوری برسد، میتواند با هدفگذاری صحیح، مسیر زندگی خود را اصلاح کرده و با انگیزهای مضاعف به سمت اهدافش حرکت کند.»
دکتر امیری تصریح کرد: «اگرچه تعریف توسعه فردی از دیدگاه هر فرد متفاوت است (از نوشتن مقالات علمی برای دانشجو گرفته تا اثرگذاری بیشتر برای استاد و مدیریت بهتر برای مدیران)، اما در تعریف کلی، توسعه فردی یعنی «رشد آگاهانه، هدفمند و مستمر برای رسیدن به سطوح بالاتر توانمندی و دستیابی به نسخهای کاملتر از وجود خود، که تنها با تغییر درونی و نه تغییر شرایط بیرونی میسر است.»
الگوی تابآوری و مدیریت استرس در سیره پیامبر (ص)
دکتر امیری با اشاره به ضرورت مفاهیم «تابآوری» و «مدیریت استرس» در توسعه فردی، نمونه بارز این ویژگی را در شخصیت پیامبر اکرم (ص) جستوجو کرد و گفت: «پیامبر مکرم اسلام (ص) در مواجهه با فشارهای اجتماعی، توهینها و مشکلات دوران رسالت، به جای واکنشهای احساسی و لحظهای، رفتاری آگاهانه، مدبرانه و مبتنی بر درایت داشتند. ایشان با شناخت عمیق احساسات خود، بر آنها مسلط بودند.»
وی همچنین به مهارت «ارتباطات مؤثر» اشاره کرد و افزود: «پیامبر (ص) با رعایت کرامت انسانی، با تمامی قشرهای جامعه از جمله کودکان، جوانان و حتی کسانی که هنوز مسلمان نشده بودند، ارتباط برقرار میکردند. این الگوی رفتاری، یکی از ارکان اصلی توسعه مهارتهای اجتماعی است.»
وظیفه سنگین دانشجویان در عصر جنگ و ناامیدی
در ادامه این نشست، دکتر امیری با تحلیل شرایط کنونی کشور و تهدیدات رژیم صهیونیستی و آمریکا، بر نقش حیاتی دانشجویان تأکید کرد و گفت: «وظیفه دانشجویان در دوران جنگ و پساجنگ بسیار سنگینتر شده است. دشمن تلاش میکند با تزریق ناامیدی به قشر تحصیلکرده، آنها را از مسیر علمی و پژوهشی خود بازدارد؛ اما دانشجویانی که با توسعه فردی، به توانمندیهای خود باور داشته باشند، میتوانند با قدرت بیشتر به فعالیتهای علمی، مقالات و پژوهشهای خود ادامه دهند.»
وی با اشاره به تحولات اخیر منطقه و جنگ رمضان تأکید کرد: «ما قطعاً در این میدان پیروز خواهیم بود و این پیروزی در گرو آگاهی همه جوانان و دانشجویان است تا با ایجاد حصار خودآگاهی، مانع از تحقق اهداف دشمن در زمینه تضعیف روحیه ملت شوند.»
پنج ستون اصلی توسعه فردی؛ از خودآگاهی تا یادگیری مستمر، راهبرد عبور از بحرانهای عصبی و اجتماعی
این پژوهشگر و استاد دانشگاه، در نشست تخصصی «توسعه فردی؛ مسیر شکوفایی» با تبیین پنج محور کلیدی رشد انسانی، تأکید کرد که مهارتهایی نظیر مدیریت زمان، مدیریت استرس و خلاقیت، برخلاف باور عموم، اموری ارثی نیستند بلکه «اکتسابی» بوده و با تمرین و خودآگاهی میتوان به آنها دست یافت.
خلاقیت و مهارتهای اکتسابی؛ فراتر از استعداد ذاتی
در پاسخ به پرسشها درباره ماهیت خلاقیت و قابلیت آموزش مهارتهایی نظیر مدیریت زمان و کنترل استرس، دکتر امیری تأکید کرد: «خلاقیت، ایدهپردازی و هویت خلاق، همگی قابلیت آموزش و یادگیری دارند. توسعه فردی یک فرآیند اکتسابی است؛ به این معنا که اگر فردی در مدیریت زمان یا اولویتبندی دچار مشکل است، نمیتواند آن را به عنوان یک ویژگی تغییرناپذیر بپذیرد. با یادگیری اصولی، میتوان از آشفتگی در انجام کارها به سمت مدیریت هدفمند زمان حرکت کرد.»
وی افزود که این مهارتها برخلاف ویژگیهای ارثی، با تمرین مستمر و تغییر رفتار در زندگی روزمره به دست میآیند.
توسعه فردی؛ تمرین در میدان عمل، نه شنیدن تئوری
دکتر امیری با اشاره به ماهیت عملیاتی این نشستها گفت: «توسعه فردی موضوعی نیست که در یک جلسه یا از طریق شنیدن صرفِ سخنرانیها محقق شود. این یک فرآیند چند مرحلهای است که مخاطب در آن صرفاً شنونده نیست، بلکه باید مسئولیت تغییر را بر عهده بگیرد. در جلسات تخصصی توسعه فردی، شرکتکنندگان باید با نتایج حاصل از تمرینهای هفته گذشته در جلسه حاضر شوند؛ زیرا رشد واقعی در پی تغییرات رفتاری و تمرینهای مستمر در زندگی است.»
تأکید بر نقش جوانان در مقابله با بحرانها
وی با یادآوری نقش دانشجویان در شرایط حساس کنونی کشور و تقابل با جنگهای نوین، خاطرنشان کرد که تقویت این پنج محور میتواند دانشجویان را در برابر حملات روانی دشمن و یأس ناشی از شرایط بحرانی، مصون و توانمند سازد.
پنج ستون اصلی توسعه فردی؛ از خودآگاهی تا یادگیری مستمر، راهبرد عبور از بحرانهای عصبی و اجتماعی
این استاد دانشگاه، در نشست تخصصی «توسعه فردی؛ مسیر شکوفایی» با تبیین پنج محور کلیدی رشد انسانی، تأکید کرد: «مهارتهایی نظیر مدیریت زمان، مدیریت استرس و خلاقیت، برخلاف باور عموم، اموری ارثی نیستند بلکه «اکتسابی» بوده و با تمرین و خودآگاهی میتوان به آنها دست یافت.»
خودآگاهی؛ مسیری میان «خوشبینی واقعبینانه» و «اجتناب از یأس»
دکتر امیری در تبیین زیرشاخههای محور «خودشناسی»، بر سه رکن اساسی تأکید کرد: «شناخت نقاط قوت و ضعف»، «شناخت ارزشها» و «هوش هیجانی».
وی با ارائه یک نکته بسیار ظریف در مورد شناخت توانمندیها گفت: «هدف از شناخت نقاط قوت، رسیدن به خودشناسی نیست که در آن دچار غرور و خودبزرگبینی شویم؛ بلکه هدف این است که بدانیم برای بهرهبرداری بهتر از توانمندیهایمان، چگونه باید عمل کنیم. در مقابل، شناخت نقاط ضعف نیز نباید منجر به فروپاشی روانی و دچار شدن به یأس و ناامیدی شود. خودآگاهی یعنی نگاهی متوازن؛ به گونهای که از نقاط قوت مغرور نشویم و از نقاط ضعف ناامید نگردیم.»
وی تصریح کرد: «خودآگاهی یک مقصد نیست، بلکه مسیری است که باید با کنجکاوی، صداقت و صبر طی کرد تا فرد بتواند تصمیمات درست زندگی خود را بر پایه شناخت عمیق از افکار، احساسات و ارزشهایش اتخاذ کند.»
خلاقیت و مهارتهای اکتسابی؛ فراتر از استعداد ذاتی
در پاسخ به پرسشها درباره ماهیت خلاقیت و قابلیت آموزش مهارتهایی نظیر مدیریت زمان و کنترل استرس، دکتر امیری تأکید کرد: «خلاقیت، ایدهپردازی و هویت خلاق، همگی قابلیت آموزش و یادگیری دارند. توسعه فردی یک فرآیند اکتسابی است؛ به این معنا که اگر فردی در مدیریت زمان یا اولویتبندی دچار مشکل است، نمیتواند آن را به عنوان یک ویژگی تغییرناپذیر بپذیرد. با یادگیری اصولی، میتوان از آشفتگی در انجام کارها به سمت مدیریت هدفمند زمان حرکت کرد.»
توسعه فردی؛ تمرین در میدان عمل، نه شنیدن تئوری
دکتر امیری با اشاره به ماهیت عملیاتی این نشستها گفت: «توسعه فردی موضوعی نیست که در یک جلسه یا از طریق شنیدن صرفِ سخنرانیها محقق شود. این یک فرآیند چند مرحلهای است که مخاطب در آن صرفاً شنونده نیست، بلکه باید مسئولیت تغییر را بر عهده بگیرد. در جلسات تخصصی توسعه فردی، شرکتکنندگان باید با نتایج حاصل از تمرینهای هفته گذشته در جلسه حاضر شوند؛ زیرا رشد واقعی در پی تغییرات رفتاری و تمرینهای مستمر در زندگی است.»
تأکید بر نقش جوانان در مقابله با بحرانها
وی با یادآوری نقش دانشجویان در شرایط حساس کنونی کشور و تقابل با جنگهای نوین، خاطرنشان کرد: «تقویت این پنج محور میتواند دانشجویان را در برابر حملات روانی دشمن و یأس ناشی از شرایط بحرانی، مصون و توانمند سازد.»
وی با تبیین ابعاد مختلف رشد انسانی، اظهار داشت: «توسعه فردی در حقیقت حرکت آگاهانه انسان برای رسیدن به ظرفیتهای بالاتر وجودی است؛ مسیری که در آموزههای قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم (ص) نیز به وضوح وجود داشته است. یکی از گامهای رسیدن به این تعالی، «خودشناسی» است که پیش از تلاش برای تغییر جهان، انسان باید با شناخت هویت، توانمندیها و ارزشهای خود، زیربنای رشد خود را بنا کند.»
دکتر امیری با اشاره به اهمیت «هدفگذاری و برنامهریزی» در گام دوم، افزود: «انسان بدون هدف، انرژی خود را پراکنده میکند و برای رسیدن به مقصود، نیازمند داشتن برنامهای مشخص است.» وی همچنین در گام سوم، نقش حیاتی «مهارتهای ارتباطی» را برجسته کرد و گفت: «هیچ موفقیتی در خلأ اتفاق نمیافتد؛ انسانها با انسانها رشد میکنند، از این رو یادگیری مهارتهایی نظیر شنیدن، درک متقابل، گفتوگو و اعتمادسازی برای رشد فردی ضروری است.»
وی در ادامه با پرداختن به چالشهای مسیر رشد، بر مفهوم «تابآوری» تأکید کرد و با استناد به دیدگاه استاد شیرعلیپور، مدیر آموزش دانشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس، خاطرنشان کرد: «انسان بزرگ کسی نیست که با سختیها روبرو نشود، بلکه کسی است که از چالشها عبور کرده و از آنها برای رشد خود استفاده میکند.»
دکتر امیری در گام پنجم، «یادگیری مستمر» را رکن اصلی توسعه فردی دانست و یادآور شد که زندگی یک مسیر یادگیری دائمی است و نباید در هیچ نقطهای متوقف شد.
وی در پایان با تأکید بر نقش هدایتگری پیامبر اکرم (ص) در تغییر سبک زندگی انسانها از حالت صرفاً روزمره به سوی زندگی آگاهانه و هدفمند، خاطرنشان کرد: «پیام اصلی توسعه فردی این است که انسان یک موجود کاملشده نیست، بلکه خود یک «مسیر» است؛ مسیری برای شناخت، رشد و در نهایت رسیدن به تعالی.»
خبرنگار: فاطمه عباسآباد
