حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسجاد ایزدهی، رئیس پژوهشکده نظام‌های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفت‌و‌گو با ایکنا از قم در پاسخ به اینکه چرا شیعه اربعین را مهم می‌شمارد و با وجود همه دشواری‌های راه اربعین و مسیر کربلا، همچنان شوق و نشاط در این مراسم موج می‌زند، بیان کرد: برای پاسخ دادن به این پرسش باید قدری به فلسفه آن بپردازیم و ماهیت آن را روشن کنیم؛ اربعین حسینی از جمله مناسبت‌هایی است که در شیعه به‌طور بارز نمایان می‌شود، از ویژگی‌های اجتماع اربعین که در یک مکان و زمان مشخص و با یک سبک مناسک عزاداری شکل می‌گیرد، کنار هم بودن، حرکت کردن و رسیدن به مقصد است.

وی اجتماعی که در اربعین انجام می‌شود را غیرقابل مقایسه با سایر اجتماعات دانست و افزود: در بسیاری از مناطق جهان اجتماعاتی شکل می‌گیرد مانند کارناوال‌های پرنشاط و شاد، یا ورزش‌های گوناگون که با رفتار‌های نمادین مختلفی روبه‌روست. اما نکته اصلی این است که این اجتماع چه ماهیتی دارد، چه کارکردی دارد و چه اهدافی را دنبال می‌کند؛ در اسلام، اربعین به‌عنوان نمادی از شیعه در جامعه اسلامی مورد توجه است، مانند حج که تمام مسلمانان از سراسر جهان به آن می‌پیوندند، از هر رنگ، زبان و قومیتی، فارغ از تفاوت‌ها و اختلافات، با هویتی واحد به نام اسلام جمع می‌شوند و آن هویت واحد را تقویت می‌کنند، براساس آن رفتار می‌کنند و اختلافات را کنار می‌گذارند. 

حج و اربعین؛ دو روی سکه وحدت اسلامی 

ایزدهی بیان کرد: حج، با محوریت توحید و طواف گرد خانه خدا، نماد توحید و اتحاد مسلمانان است که به هم‌افزایی نسبت به جهان اسلام می‌پردازند و در نهایت حج نماد اجتماع، قدرت و اقتداری است که مسلمانان با اتکا به آن می‌توانند قوت و توان خود را با هم جمع و هدف مشترک را محقق کنند.

وی اجتماع و موسم اربعین را نماد شیعیان دانست و اظهار کرد: اگر حج نماد اسلام است و مسلمانان از هر قوم و نژاد و رنگی در کنار هم جمع می‌شوند، برای شیعیان نماد دیگری هم است، آنان که شیعه امیرالمؤمنین امام علی(ع) و محب ایشان هستند، گردهم می‌آیند؛ فارغ از کشور، زبان، قومیت یا تمایل هویتی، با هم در جهت تقویت هویت شیعی‌شان اجتماعی تشکیل می‌دهند. شیعه مرهون کربلا و مرهون محرم است، اما در ایام محرم، هیئت‌ها، مراسم، مساجد و حسینیه‌ها به‌صورت‌ جزئی و محلی برگزار می‌شود، اما خروجی اربعین می‌تواند یک جمعیت چند میلیونی باشد که از هر منطقه و شهری بیرون می‌آید و توده واحدی از اقوام را به‌وجود می‌آورد. آنچه قدرت‌آفرین است، همان جمعیت معنادار است که فارغ از محتوا نیست، زیرا خود محتواست.

هویت اربعین؛ امتداد قیام کربلا در تاریخ

رئیس پژوهشکده نظام‌های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اربعین را از منظر هویت بررسی کرد و افزود: هویت اربعین به تاریخ بازمی‌گردد و امتداد قیام کربلا در برابر ستم، صبر و ایستادگی در برابر ظلم و اقامه ارزش‌های کربلاست.

وی در پاسخ به اینکه مهمترین نماد اربعین چیست، گفت: اربعین دو نماد دارد؛ نخست اینکه به سمت مکانی حرکت می‌کنیم که نماد مبارزه با ظلم است؛ ذات اربعین ظلم‌ستیزی و عدالت‌محوری است. دوم اینکه برخلاف حج که از طریق توافق دور خانه خدا حرکت به‌سوی مقصود را می‌طلبد، اربعین حرکت به سمت امید است؛ امید رسیدن به هدف روشن و تحمل دشواری‌ها برای رسیدن به مقصد. از این‌رو، شیعه می‌آموزد که در این مناسک به سمت ظلم‌ستیزی حرکت کند، در برابر ظلم مقاومت و مظلوم را یاری کند و تا رسیدن به هدف، به مسیر خود پایبند بماند.