فرهنگ، مفهومی فراگیر است که اندیشه‌ها، باورها، دانش‌ها، آداب، هنرها، ارزش‌ها و شیوه‌های زیست فردی و اجتماعی انسان را دربرمی‌گیرد. کتاب «فرهنگی از آموزه‌های محمد(ص)»، کتابی است که در آن با گنجینه‌ای عظیمی روبه‌رو هستیم که از کوچک‌ترین توصیه‌های فردی تا بزرگ‌ترین مسائل اجتماعی و جهانی را در بر دارد.

کتابی که این آموزه‌ها را به صورت موضوع‌بندی گردآورده، نشان می‌دهد تعالیم پیامبر(ص) صرفاً سخنانی برای نقل و تزیین نیست، بلکه حقیقتی برخاسته از جان اوست که در عرصه عمل نیز به آن پایبند بوده است، از «عدالت» و «مشورت» گرفته تا «حقوق انسان‌ها»، همه در این مجموعه جای گرفته‌اند و نشان می‌دهند، پیامبر نه تنها مروج ارزش‌ها، بلکه نخستین عامل به آنها بوده است.

از این منظر، مهم‌ترین پیام فرهنگی پیامبر اسلام(ص) شناخت درست دین و بازتاب صادقانه آن در زندگی است؛ دینی که باید بدون خرافه‌سازی، نگاه ابزاری یا تحریف، به روشنی و زیبایی منتقل شود. همان‌گونه که قرآن کریم در آیه ۱۲۵ سوره نحل دستور می‌دهد: «ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ؛ با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به (شیوه‏‌اى)که نیکوتر است مجادله نماى.» در حقیقت، عمل به این آموزه‌هاست که می‌تواند فرهنگ نبوی را زنده نگه دارد، نه صرفاً سخنرانی و شعار.

از همین رو، خبرنگار ایکنا از قم با حجت‌الاسلام والمسلمین علی کرمی‌فریدنی، پژوهشگر دینی و نویسنده کتاب «فرهنگی از آموزه‌های محمد(ص)» درباره فرهنگ دینی و چگونگی پیوند شکاف میان سنت و مدرنیته در عصر حاضر از منظر پیامبر(ص) به گفت‌وگو پرداخت که متن گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانیم و می‌بینیم:

ایکنا- آموزه‌های پیامبر(ص) چگونه می‌توانند شکاف میان سنت و مدرنیته را پر کنند؟

 مفاهیم دینی از دو بخش تشکیل شده است؛ بخشی از آن، مفاهیمی است که با فطرت، وجدان، خرد، گرایش‌های آسمانی، خداجویی، کنجکاوی علمی و حس زیبایی‌دوستی انسان در پیوند است و این بخش هرگز کهنه نمی‌شود.

چنان نیست که بگوییم هزار سال پیش مردم کنجکاو بودند که کسب علم کنند و امروز این حس از میان رفته است. خیر؛ این گرایش‌ها همیشه زنده‌اند و دین در این بعد، همواره با انسان و زندگی او هم‌داستان است.

چنان نبوده است که هزار سال پیش مردم عدالت‌خواه، آزادی‌خواه و دموکراسی‌خواه باشند، مردم‌سالاری و شایسته‌سالاری را بخواهند، عهد و پیمان را پاس بدارند، امانت‌داری را ارزش بدانند، اما امروز دیگر کسی در پی آن نباشد.

بخشی مهم از دین، همان ارزش‌ها و مفاهیم گوهرباری است که هر روز، انسان در حرکت و حیات خود کششی نیرومند به سوی آنها دارد، این مفاهیم هرگز کهنه نمی‌شوند و مهم این است که با زبان نیکو، به‌روز و مدرن بیان کنیم.

روزی سخن از «مشورت» بود، امروز هم همان مشورت است، اما به زبان روز و در مقیاسی کلان، معنایش «انتخابات آزاد» است؛ انتخاباتی رقابتی، عادلانه و اثرگذار یعنی وقتی اکثریت رأی دادند، کسی حق ندارد زیر میز بزند و برخلاف رأی جمع عمل کند و پیروی از رأی اکثریت لازم و واجب است. پس می‌بینیم که همه این مسائل، اگر با روحیه‌ زنده و مدرن امروز بازگو شوند، همچنان زنده و کارآمد هستند.

بخشی از مسائل جزئی‌اند و ثابت نمی‌مانند؛ آنها با زمان و مکان دگرگون می‌شوند. بنابراین، براساس دریافت درست از دین باید اجتهاد کرد و این مسائل را تطبیق داد. در نتیجه، مفاهیم دین می‌توانند همواره زنده، مدرن و به‌روز باشند.

ایکنا- اخلاق برگرفته از فرهنگ اسلامی در سیره پیامبر(ص) چه جایگاهی دارد؟

با توجه به آیه ۱۰۷ سوره مبارکه انبیا که می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِینَ؛ و تو را جز رحمتى براى جهانیان نفرستادیم.» خداوند متعال به اخلاق نیکو و صفت «رحمةٌ للعالمین» پیامبر اشاره دارد، اخلاق در سیره و سخن پیامبر جایگاهی والا دارد، این در حالی است که پیامبر اکرم(ص) بار‌ها بر این امر تاکید کرده و فرمود: «إِنَّی بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاق؛ من از آن جهت برانگیخته شدم که شرافت‌های اخلاقی را کامل کنم.»

مراد از والایی‌های اخلاقی تنها خوش‌برخورد بودن، سلام کردن یا تعارف‌های ظاهری نیست، بلکه مقصود، ارزش‌های بزرگی همچون امانت‌داری به‌معنای والا و کامل آن است؛ از نگه‌داشتن اندکی مال فردی نزد شخص، تا پاسداری از خزانه‌ ملی یک ملت و رعایت امانت در جایگاهی که حیات و ممات و پیشرفت و عقب‌ماندگی ۹۰ میلیون انسان به آن وابسته است. امانت باید همان‌گونه که تحویل گرفته شده، طبق قرارداد بازگردانده شود.

از نگاه این کتاب و سخنان پیامبر(ص)، اخلاق، میوه‌ دین است. دین‌دارای عقاید، باورها، اندیشه‌ها و نیز احکام و مقررات است اما همه‌ اینها برای آن است که انسان برتر، درستکارتر، شایسته‌تر، عادل‌تر، آزادمنش‌تر و والاتر باشد، اخلاق ثمره‌ همه‌ آن باور‌ها و مقررات است.

همچنین از این‌رو، می‌توان به عمق معنای این آیه ۱۹ از سوره مبارکه آل‌عمران دست یافت که می‌فرماید: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ؛ مسلماً دین (واقعی که همه پیامبرانْ مُبلّغ آن بودند) نزد خدا، اسلام است.»