حضرت فاطمه زهرا(س) نه تنها به‌عنوان یک چهره تاریخی و مظلوم، بلکه به‌عنوان تجلی زنده آیات قرآنی و هسته مرکزی فیض الهی است و با تمرکز بر آیاتی که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به مقام والای ایشان اشاره دارند، کتاب «کلیدواژه‌های آیات فاطمی در قرآن کریم» تلاش می‌کند تا تصویری جامع و الگوساز از حضرت زهرا(س) ارائه بدهد. در عصری که جوانان بیش از پیش به الگوهای عملی و معنوی نیاز دارند، چنین نگاهی می‌تواند پلی محکم بین قرآن، اهل بیت(ع) و زندگی معاصر باشد. در ادامه با حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدجعفر روضاتی، نویسنده این اثر به گفت‌وگو نشسته‌ایم. متن گفت‌وگوی این استاد حوزه علمیه قم با ایکنا در ادامه از نظر می‌گذرد:

 

این کتاب چهارمین اثر من در زنجیره کتاب‌های «کلیدواژه» است، کتاب اول با عنوان «کلید واژه‌های آیات مهدوی» بود که در آن به بررسی ۲۴۰ آیه مرتبط با امام زمان(عج) پرداختم؛ کتاب دوم «کلیدواژه‌های آیات رجعت» که شامل ۸۰ آیه در این موضوع بود، کتاب سوم «کلیدواژه‌های آیات علوی» با ۴۴۰ آیه درباره حضرت علی(ع) در دو جلد منتشر شد و کتاب چهارم با عنوان «کلیدواژه‌های آیات فاطمی در قرآن» که شامل ۱۳۵ آیه درباره حضرت فاطمه زهرا(س) است.

 

برخی از این آیات شامل اهل‌ بیت(ع) دیگر می‌شود، مانند آیه مباهله که شامل پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع)، امام حسن مجتبی(ع) و سیدالشهدا(ع) می‌شود، اما گل سرسبد آن، حضرت زهرا(س) است، یا آیه تطهیر که به عصمت و طهارت اهل بیت(ع)، و به‌ویژه حضرت زهرا(س) اشاره دارد. حضرت فاطمه زهرا(س) تنها؛ دختر پیامبر(ص) نیستند، بلکه منشأ و مبدأ بسیاری از فیوضات و نعمت‌های الهی هستند. 

 

در روایتی خداوند به پیامبر(ص) فرموده: «يا أَحْمَدُ! لَوْلاكَ لَما خَلَقْتُ الْأَفْلاكَ، وَ لَوْلا عَلِىٌّ لَما خَلَقْتُكَ، وَ لَوْلا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُكُما؛ ای احمد! اگر تو نبودی، افلاک را خلق نمی‌کردم، و اگر علی نبود، تو را خلق نمی‌کردم و اگر فاطمه نبود، شما را خلق نمی‌کردم.»  این روایت خود به خود بر اهمیت شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) در خلقت جهان دلالت دارد، همچنین وقتی به قرآن کریم نگاه می‌کنیم، علاوه‌بر روایاتی که ذیل برخی آیات به شخصیت، مقام و فضائل حضرت زهرا(س) اشاره کرده‌اند، متوجه می‌شویم که بعضی آیات ذاتاً فاطمی هستند و حتی مخالفان نیز اذعان کرده‌اند که مصداق این آیات، حضرت فاطمه زهرا(س) است.

 

به‌طور نمونه، آیه ۲۶ سوره اسراء: «وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا؛ و حق خویشاوندان و حق تهی‌دست و از راه مانده را بپرداز، و هیچ‌گونه اسراف و ولخرجی مکن» و آیه ۳۸ سوره روم: «فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ۚ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ ۖ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ پس با توجه به فراخ‌بخشی خدا در روزی و رزق حق خویشاوند و مسکین و در راه مانده را بده. این انفاق برای آنان که خشنودی خدا را می‌خواهند بهتر است؛ و اینان که حقوق مالی را می‌پردازند همان رستگارانند»؛ این آیات نمایانگر اهمیت بخشش پیغمبر(ص) به حضرت زهرا(س) است. (در سیستم کدگذاری ما، این دو آیه به ترتیب با کدهای ۱۷/۲۶ (سوره اسراء، آیه ۲۶) و ۳۰/۳۸ (سوره روم، آیه ۳۸) شناخته می‌شوند.)

 

هدف از نگاشتن کتاب‌های کلیدواژه استفاده آسان و سریع از آیات مربوط به اهل‌ بیت(ع) است و تلاش کرده‌ایم فاصله میان مردم و قرآن با این روش کمتر شود. در هر دو آیه ۱۷/۲۶ و ۳۰/۳۸، موضوع «ذی‌القربی» و بحث فدک مطرح شده است. وقتی به روایات نیز مراجعه کنیم، متوجه می‌شویم که پس از فتح خیبر که به دست امیرالمؤمنین(ع) فتح شد، اخبار به مناطق فدک رسید و ساکنان آن بدون جنگ تسلیم شدند، این منطقه به‌دلیل عدم جهاد مستقیم، متعلق به پیامبر(ص) بود. وقتی رسول خدا(ص) از خیبر فارغ شدند، پرچمی بستند و فرمودند: چه کسی حمل این پرچم را برعهده می‌گیرد و حق آن را ادا می‌کند؟ 

 

آن حضرت می‌خواستند که آن پرچم را به‌سوی باغ‌های فدک بفرستند، پس جبرئیل(ع) نازل شد و فرمود: خداوند عزوجل به تو فرمان می‌دهد که حق خویشانت را ادا کنی. حضرت فرمودند: ای جبرئیل! خویشانم چه کسانی هستند؟ و حقشان چیست؟ جبرئیل فرمود: منظور، فاطمه است، پس باغ‌های فدک و آنچه از آنِ خدا و رسولش در آن است را، به او بده. پس رسول خدا(ص) فاطمه(س) را فراخواندند و برای او سندی نوشتند که آن حضرت بعد از درگذشت پدرشان، آن را نزد ابوبکر آوردند و فرمودند: این نوشته و دست خط رسول خدا(ص) برای من و پسرانم است.

 

شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) فقط یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه ارتباط تنگاتنگی با کتاب الهی دارد و قرآن کریم ایشان را توصیف می‎کند و آیاتی در فضائلشان وجود دارد. زمانی که انسان به این معرفت فاطمی برسد با این لطمات و مسائل تاریخی به‌گونه‌ای دیگر برخورد می‌کند و خود به خود با یادآوری مسائل تلخ و جانسوز می‌سوزد.

 

معیار تلفیق قرآن و روایات است؛ همچنین در بخش روایات از تفاسیر روایی، به‌ویژه تفسیر «البرهان» مرحوم علامه بحرانی، کمک گرفتم و در این تفسیر، زمانی که کلمه «فاطمه» جست‌وجو شود، تمام روایاتی که ذیل آیات مختلف به شخصیت ایشان اشاره کرده‌اند، نمایان می‌شوند و از این منبع استفاده کردم. 

 

در آیه مباهله، با وجود اینکه پیامبر(ص) می‌توانست زنان دیگرش را همراه خود بیاورند، اما فقط حضرت زهرا(س)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و امیرالمؤمنین(ع) را آوردند که این خود نشانه عصمت و مقام والای ایشان است. تمام مورخان نوشته‌اند که وقتی بزرگ اسقف مسیحیان چهره‌های مقابل را دید، گفت: «ای مسیحیان، مبادا با این افراد مباهله کنید، من نورانیتی در این چهره‌ها می‌بینم که اگر یکی از آن‌ها دست به دعا و نفرین ببرد، ما نابود خواهیم شد.» 

 

یکی از آنان اعتراف کرد که اگر آن روز مباهله انجام می‌شد، امروز هیچ مسیحی در جهان باقی نمی‌ماند، همچنین در آیه ۶۱ سوره آل عمران که مربوط به مباهله است، امام صادق(ع) فرمودند: «این آیه مال ما اهل بیت(ع) است، مقصود از این آیه ما اهل بیت(ع) هستیم» و گل سرسبد این آیه، حضرت زهرا(س) است. زمانی که تمام آیات فاطمی را جمع کردم، عدد ۱۳۵ به دست آمد و وقتی نام «فاطمه» را به‌صورت ابجد محاسبه کردم، دقیقا ۱۳۵ شد و این تناسب، بی‌شک از عنایت الهی و حضرت زهرا(س) است.