داوود نعمتی‌انارکی، عضو هیئت علمی گروه فرهنگ و ارتباطات دانشگاه صدا و سیما در چهارمین سلسله نشست‌های جنگ روایت‌ها با عنوان «بازتاب جنگ تحمیلی ۱۲روزه در رسانه‌های بین‌المللی» که به صورت مجازی و به همت جهاد دانشگاهی قم و دانشگاه‌های استان امروز دوم مرداد برگزار شد، ضمن اشاره به ۲محور مهم گفت: در اشاره به محور اول، هدف من بررسی رسانه‌هایی است که هم جنبه بین‌المللی دارند و هم مخاطب اصلی‌شان فارسی‌زبانان و به خصوص ایرانیان است و محور دوم، موضوع جنگ روایت‌ها است که بسیار حائز اهمیت است و ابزار رسانه در این زمینه نقش کلیدی دارد و بدون وجود رسانه، مفهوم مدرن جنگ روایت‌ها قابل تصور نیست.

نعمتی‌انارکی با بیان مصداق عینی اظهار کرد: جالب است بدانید که در زمان حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، پنتاگون (وزارت دفاع آمریکا) به تمامی رسانه‌ها اعلام کرد که هیچ خبری درباره جنگ نباید بدون هماهنگی و تأیید این نهاد منتشر شود؛ حتی در حالیکه رسانه‌های منطقه‌ای و حتی داخلی، به راحتی پوشش اخبار را انجام می‌دادند، این محدودیت وضع شده بود تا امنیت ملی حفظ شود.

وی گفت: در آن زمان، رسانه‌های آمریکایی با رویکرد امنیت‌محور، مدام تکرار می‌کردند که هر گونه انتشار خبر باید از طریق مقامات نظامی تأیید شده باشد. این سیاست نشان می‌دهد که کنترل اطلاعات در دوره‌های بحرانی از سوی دولت آمریکا بسیار جدی و برنامه‌ریزی‌شده است؛ حتی اگر به ظاهر، رسانه‌ها آزاد باشند اما درواقع، کنترل بسیار دقیق و سلسله‌مراتبی در جریان است.

وی تصریح کرد: در نشر خبر، از تکنیک‌های به‌روزرسانی لحظه‌ای بهره‌مند می‌شوند؛ به عنوان مثال، در اوج بحران‌ها، گزارش‌ها و تحلیل‌های زنده و مستقیم، نقش مهمی در روایت‌سازی دارند. در این مسیر، تحلیلگران امنیتی، سیاسی و نظامی غالباً افراد بازنشسته، با سابقه کار در نهادهای قدرت نظیر سی‌آی‌ای، در برنامه‌ها حضور دارند و به انتقال دیدگاه‌های تخصصی و تأییدشده کمک می‌کنند. به علاوه، این رسانه‌ها برای جهت‌دار کردن روایت خود، تصویر تهدید را دائم تکرار می‌کنند؛ مثلا اعلام می‌کنند که سلاح‌ها و پهپادهای ایرانی می‌تواند خطری جدی برای منطقه و جهان باشد.

در ادامه این نشست، کمال اکبری، دانشیار گروه فرهنگ و ارتباطات رئیس دانشکده دین و رسانه با ارائه چند نکته در حوزه جنگ روایت‌ها، به ویژه در رابطه با جنگ ۱۲ روزه‌ای که میان جهان امپریالیستی و ایران رخ داد، گفت: نمی‌گویم رژیم صهیونی، چون اسرائیل غاصب نماینده‌ای از جهان امپریالیستی است. بنابراین این روایتی است که در برون‌داد رسانه‌ای این رویداد مشاهده می‌کنیم. هنگام وقوع جنگ، چه در حین آن، چه قبل و پس از آن، بحث روایت‌ها شکل می‌گیرد و هر طرف چه روایتی ارایه می‌دهد.

وی افزود: در واقع، روایت امروزی غرب و امپریالیسم، یعنی روایت آمریکا، صهیونیست‌های بین‌المللی و تمامی جریان‌های مرتبط، بر پایه این است که جنگی رخ داده است برخلاف همه اصول و قوانین بین‌المللی، و طرف تجاوز هیچ‌یک از مقررات بین‌المللی را رعایت نکرده است. در حالی که، نکته مهم این است که کشورهای بازوی امپریالیسم، مانند آمریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان، در ساخت و شکل‌گیری این روایت نقش زیادی داشتند، هرچند تفاوت‌های جزئی در لحن وجود داشت. 

اکبری بیان کرد: روح کلی این نظام امپریالیستی، به رهبری آمریکا و با نمایندگی از اسرائیل منحوس در منطقه، روایت هژمونی و استمرار امپریالیسم جهانی در منطقه است؛ روایتی مبتنی بر نگاه هژمونیک و سلطه‌گرانه که کسانی که خلاف آن حرکت کنند، زیر خشم نظام امپریالیستی قرار می‌گیرند. در کشورهای اروپایی، این همراهی و همسویی کاملاً مشهود است و حتی در برخی کشورهای اسلامی، شاهد سکوت یا بی‌تفاوتی نسبت به محکومیت این جنگ بوده‌ایم.

وی ادامه داد: این سکوت، در حالی است که عمدتاً کشورهای اسلامی، رویکردی نیمه‌کوتاه و محدود دارند و در برخی موارد، اقداماتی محدود و لفظی داشته‌اند اما نکته مهم این است که نقش این روایت، به‌ویژه در داخل رژیم صهیونیستی، شکست خورد و نتوانست آن‌طور که قصد داشت، تداوم یابد. درواقع، تلاش بر این بود که حملات اسرائیل بزرگنمایی و اقدامات ایران کوچک‌نمایی شود و حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا به عنوان پیروزی بزرگ و تبلور سلطه جهانی نشان داده شده و این روایت بر اساس نظریه‌های هژمونیک و سلطه‌گری جهانی ساخته شده بود اما در درون رژیم صهیونیستی، این روایت شکست خورد. 

اکبری با اشاره به شکست اسرائیل غاصب با وجود تمام حمایت‌ها تصریح کرد: برای نمونه، نظرسنجی‌های گذشته نشان می‌دهد که در میان ساکنان شهرک‌های اسرائیل، تا ۹۰ درصد اعتماد به آینده داشتند و آینده‌ای روشن برای اسرائیل تصور می‌کردند. اما پس از جنگ، اولین نظرسنجی‌ها نشان داد که بیش از ۶۵ درصد، یعنی اکثریتی قاطع، اعلام کردند که هیچ آینده‌ی روشنی برای اسرائیل نمی‌بینند و آینده‌ای تاریک و نامعلوم برای این سرزمین ترسیم می‌شود. این نشان می‌دهد که روایت آنان، که مبتنی بر پیروزی و صدور قدرت بود، در این جنگ شکست خورد. این شکست درونی، همه قدرت رسانه‌ای و تبلیغاتی آنها را زیر سوال برد و نشان داد که نتیجه جنگ، برخلاف ادعاهای اولیه، به نفع آنها نبود.

وی با بررسی وضعیت پیش‌بینی اسرائیل غاصب توسط خود شهرک‌نشینان اظهار کرد: در همین راستا، اشاره کنم که در طول تاریخ، نظرسنجی‌هایی در میان ساکنان شهرک‌ها و مناطق اسرائیلی نشان می‌داد که اغلب آنها تا حدود ۹۰ درصد، اعتماد کامل به آینده و امید به آینده داشتند، اما با وقوع جنگ، این اعتماد نسبت به آینده کاهش چشمگیری یافت و به زیر ۳۵ درصد رسید.