ایران در روزهای جنگ تحمیلی سوم، تصویری از زنی نشان داد که نه حاشیه‌نشین تاریخ، بلکه متن آن بود. در شب‌هایی که شهرهای کشور میزبان حضور مردمی در میدان‌ها و خیابان‌ها بودند، زنان -از مادران و دختران تا همسران- در کنار مردان، صف اول ایستادگی را شکل دادند؛ از مدیریت خانواده در دل بحران تا حضور در تجمعات شبانه، از خبررسانی تا میدان‌داری در مواکب مردمی. جنگ رمضان بار دیگر نشان داد که نقش زن ایرانی، نقشی پشت‌صحنه نیست؛ نقشی اثرگذار، آگاهانه و در متن میدان است.

اکنون که پیکر پاک رهبر شهید و خانواده­ ایشان در سه شهر تهران، قم و مشهد تشییع می شود، استان قم -به‌عنوان یکی از سه میزبان این بدرقه­ تاریخی- بار دیگر شاهد حضور زنانی خواهد بود که در کنار مردان، بار سنگین این وداع را بر دوش می‌کشند. این لحظات، سرشار از روایت‌هایی هستند که اگر ثبت نشوند، در دل خاطرات شخصی باقی می‌مانند و هرگز به سرمایه­ فرهنگی نسل‌های بعد تبدیل نمی‌شوند.

دفتر امور بانوان استانداری قم با همکاری معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی استان قم، سوگواره «بانوی میدان» را طراحی کرده است تا این روایت‌ها را از دل خانه‌ها، خیابان‌ها و میدان‌های قم بیرون بکشد و به سندی فرهنگی برای آینده تبدیل کند.

ثبت و مستندسازی نقش‌آفرینی زنان در سوگوارههای بزرگ تاریخی، یک ضرورت فرهنگی است که اغلب به‌دلیل غلبه­ روایت‌های رسمی و مردانه از تاریخ، به حاشیه رانده می‌شود. آنچه در جنگ رمضان و در روزهای تشییع رهبر شهید در قم رخ می‌دهد، تجربه‌ای زیسته است که تنها در همان لحظه، توسط همان افراد، با همان صداقت قابل روایت است؛ فرصتی که اگر از دست برود، تکرارنشدنی خواهد بود.

ضرورت این سوگواره از چند زاویه قابل توضیح است: نخست، پاسخ به یک خلأ روایی -به رسمیت شناختن نقش زن در میدان، نه به‌عنوان یاری‌رسان حاشیه‌ای بلکه به‌عنوان کنشگر اصلی. دوم، تبدیل تجربه­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ شفاهی پراکنده در خانه‌ها و محله‌های قم به آرشیوی منسجم و قابل استناد برای پژوهش، رسانه و آینده. سوم، معرفی الگوهای واقعی و قابل‌لمس از زنان میدان‌دار قم به نسل جوان، در مقابل الگوهای وارداتی و رسانه‌ای بیگانه. چهارم، ایجاد فضایی برای بانوان عادی استان -نه فقط چهره‌های شناخته‌شده- تا احساس کنند روایت آن‌ها هم ارزش ثبت دارد.

این سوگواره در واقع تلاشی است برای آن‌که قم، به‌عنوان یکی از سه میزبان تشییع تاریخی رهبر شهید، روایت زنانه­ خود از این سوگواره را با کیفیت، عمق و دقت ثبت کند.