تأملات جنگی

بخش یازده: جنگ و استمرار نهضت مواسات

محمدحسن غفوریان

عضو هیئت علمی جهاددانشگاهی

افول تمدن «نفس‌محور» و بریده از آسمان غربی و طلوع تمدن نوین اسلامی، امروز دیگر تنها یک «آرزو» نیست. دهها داده و تحلیل تاریخی در دسترس است که نشان از پوست‌اندازی جهان دارد و گذر از سلطه‌ی نظام سلطه‌گران را نوید می‌دهد. بدیهی است که تمدن جدید باید بر مبنایی متفاوت از مفاهیم و چارچوبهای نظری سابق استوار شود و تناسبات و تعاملات تازه‌ای را در نسبت بین «انسان با جهان»، «انسان با آسمان» و «انسان با انسان» طراحی و تبیین کند.

از جمله این مفاهیم نوین و الگوی اجتماعی و فرهنگی مرتبط با آن که در سال‌های اخیر مجال مناسبی برای بسط پیدا کرده، «مواسات» (یا همان نهضت همدلی مؤمنانه) است؛ الگویی که مشابهی از آن در تمدن منفعت‌پرست غرب هرگز نمی‌بینید.

هرچند مفهوم مواسات اخیراً بیشتر مورد عنایت قرار گرفته، اما روح و جان مردم ایران قرنهاست که تحت تعالیم الهی و انسانی اسلام، با آن خو گرفته است. در انقلاب اسلامی نیز (خصوصاً سالهای اول پیروزی) مصادیق بسیاری از همدلی مؤمنانه مردم را می‌توان سراغ گرفت و در سالهای اخیر در حوادث طبیعی (زلزله، سیل و ...)، اردوهای جهادی، کروناستیزی و در کمکهای همدلانه مناسبتی (نظیر اعیاد ملی و مذهبی، ماه رمضان، بازگشایی مدارس و ...) جلوه‌های بیشتری از آن را پیش رو داریم.

این مفهوم و الگوی تازه‌ی زیست جمعی (یعنی مواسات و همدلی)، به واقع نوعی «مشارکت اجتماعی» اما در معنایی غیرمدرن است که قرار بود مانند بسیاری دیگر از ابزارهای نظری مورد نیاز، از طریق اندیشمندان متعلق به جریان انقلاب اسلامی و توسط راهبران نهادهای برآمده از انقلاب اسلامی در عرصه‌ی عمل، توسعه یافته و به تدریج جایگزین سازوکارهای ناکارآمد و تقلیدی تمدن غربی شود، که متأسفانه این فرآیند به‌خوبی پیش نرفت.

تأکیدات و توصیه‌های مکرر رهبری شهید در خصوص تقویت و استمرار مواسات در جامعه اسلامی و توصیه به «کمک‌های فکری، مالی، جسمانی آبرویی مؤمنان به هم» (بیانات مورخ 31 شهریور ۱۳۸۶ و بسیاری بیانات دیگر) را باید فراتر از «منظر اخلاقی» و به مثابه «رویکرد تمدنی» نگریست که لازم است بیشتر بدان پرداخته شود و این همان امری است که در پیام مورخ 20 فروردین 1405 رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز بر آن توصیه مؤکد شده است؛ «خیلی بجاست که این خصوصیت خیرخواهی خالصانه برای یکدیگر و مواسات را رویّه خود سازیم که این ویژگی و توأم با آن، نظر به رحمت واسعه الهی داشتن، فرقی مهم بین کسی است که تحت پرچم حق ایستاده و آن کسانی که حول پرچم باطل حلقه زده‌اند. مسلّماً پیگیری چنین رویّه‌ای، گشاینده درب‌های آسمان و فرودآورنده انواع امدادهای الهی و غیبی خواهد بود؛ از نزول باران رحمت گرفته تا غلبه بر دشمن و حتی پیشرفتهای علمی و فناورانه.»