از میدان نبرد تا میدان فرهنگ؛ دفاع مقدس چگونه نسل جدید را ساخت؟
دانشگاه انقلاب - دکتر سامان ستودهنیا، استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم پزشکی تهران در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار دانشگاه انقلاب، با نگاهی عمیقتر به برکات، آثار و پیامدهای جنگ رمضان، تأکید کرد و افزود : هرچند جنگ آسیبهای فراوانی بر جامعه ما وارد کرد، اما در کنار آن، برکات و دستاوردهای مهمی نیز در حوزههای اجتماعی و فرهنگی بر جای گذاشت.
وی با اشاره به اینکه این برکات ریشه در اخلاص و تلاش بیدریغ مردم دارد، تصریح کرد: فراتر از تحلیلهای اقتصادی و سیاسی، دفاع مقدس آثار شگرفی در عرصه فرهنگ و اجتماع بهجا گذاشت. یکی از مهمترین این آثار، بازتولید گفتمان مقاومت در نسل جدید است؛ نسلی که برخلاف برخی پیشبینیها، «ضد مقاومت» یا نسل «آلفا» تصور میشد، اما امروز بهعنوان موتور محرک میدانهای فرهنگی و اجتماعی شناخته میشود.این نسل با درک عمیق از مفاهیم دفاع، امروز در خیابانها و عرصههای مختلف، نماد این گفتمان است.
دکتر ستوده نیا ظهور ژانرهای نوین در تولیدات فرهنگی را از دیگر دستاوردهای این دوران دانست و افزود: از سرودهای انقلابی گرفته تا سایر تولیدات فرهنگی، انیمیشنهایی که اخیراً در سطح جهانی مخاطب جذب کردهاند، همگی نشاندهنده زایش هنری تازهای هستند که مستقیماً از دل این دفاع مقدس بیرون آمدهاند.
این مدرس و پژوهشگر علوم سیاسی تأکید کرد: این آثار نهتنها هویت ملی و مذهبی را تقویت کردهاند، بلکه قهرمانان گمنام را به الگوهای هویتی تبدیل کردهاند؛ الگوهایی که نسل امروز با آنها احساس افتخار میکند.جنگ اگرچه دردناک بود، اما با تکیه بر اراده مردم، بذر هویت، مقاومت و خلاقیت فرهنگی را در نسل جدید کاشت و امروز شاهد ثمرات آن هستیم.
از میدان تا رسانه؛ برکات اجتماعی و فرهنگی دفاع مقدس در نسل جدید
دکتر ستوده نیا با بیان اینکه اکنون فرصت پرداختن به همه ابعاد اقتصادی و سیاسی این رویداد وجود ندارد، تنها به برخی آثار اجتماعی و فرهنگی آن اشاره کرد و گفت: «از مهمترین برکات دفاع مقدس، بازتولید گفتمان مقاومت در میان نسل جدید است؛ نسلی که برخی تصور میکردند با این مفاهیم فاصله دارد، اما امروز همین نسل در صحنههای مختلف اجتماعی و فرهنگی، پرچمدار این گفتمان است. تقویت هویت ملی و مذهبی در کنار الگوسازی از قهرمانان گمنام، از دیگر دستاوردهای مهم این دوران است.دستاوردهایی که به شکلگیری الگوهای هویتی تازه در جامعه کمک کردهاند.
این مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم پزشکی تهران در ادامه با قدردانی از فعالان رسانهای، نقش رسانهها را در روایت درست وقایع و انتقال دقیق واقعیتهای میدان بسیار مهم دانست و خاطرنشان کرد:رسانههای کشور، بهویژه رسانه ملی، در کنار میدان و خیابان، نقش مؤثری در روایت صحیح این جنگ و مجاهدتها ایفا کردند و شایسته تقدیر هستند.
وی در ادامه به وظایف دانشگاهیان پس از جنگ اشاره کرد و افزود: جنگ تنها صحنهای نظامی و امنیتی نیست، بلکه پدیدهای است که بر همه لایههای جامعه، از اقتصاد و سیاست گرفته تا فرهنگ، آموزش و روان جمعی اثر میگذارد. در چنین شرایطی، پس از پایان جنگ، دانشگاهیان نقشی تعیینکننده در بازسازی فکری، فرهنگی و علمی جامعه دارند. وظیفه آنان فقط آموزش در کلاس درس نیست، بلکه باید در مقام مرجع آگاه و مسئول اجتماعی، در ترمیم زخمهای جنگ و هدایت جامعه به سمت آیندهای پایدار ایفای نقش کنند.
وی ادامه داد:نخستین وظیفه دانشگاهیان، تولید و تبیین دانش درباره پیامدهای جنگ است. دانشگاه باید بهعنوان نهادی علمی، آثار اجتماعی، روانی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جنگ را بررسی کند و با پژوهشهای دقیق، به تصمیمگیران کشور برای بازسازی کمک رساند. در واقع، دانشگاهیان باید تجربه جنگ را به دانش تبدیل کنند تا جامعه بتواند از آن برای آینده بهره بگیرد.
وی تصریح کرد: دومین وظیفه، تقویت روحیه امید و بازسازی سرمایه اجتماعی است. پس از جنگ، جامعه معمولاً با خستگی، اضطراب، تردید و گاه بیاعتمادی روبهرو میشود. استادان، پژوهشگران و نخبگان دانشگاهی میتوانند با گفتار و رفتار مسئولانه، به بازآفرینی اعتماد عمومی، تقویت همبستگی ملی و زنده نگه داشتن روحیه مقاومت و خودباوری کمک کنند.از دیگر وظایف مهم دانشگاهیان، تربیت نسل جدید با فهم تاریخی درست از جنگ است. دانشگاه نباید اجازه دهد که تجربههای مهم ملی فراموش شوند یا بهصورت ناقص و تحریفشده به نسلهای بعد منتقل شوند. انتقال صحیح روایت جنگ، بدون اغراق و بدون تحریف، یکی از رسالتهای جدی جامعه دانشگاهی است.
وی در ادامه افزود: همچنین دانشگاهیان باید در حل مسائل عملی پساجنگ حضور فعال داشته باشند؛ از بازسازی زیرساختها و طراحی سیاستهای توسعه گرفته تا حمایت از آسیبدیدگان، خانوادههای ایثارگران و بازگشت آرامش به محیطهای اجتماعی. دانشگاه اگر از مسائل واقعی جامعه فاصله بگیرد، بخشی از رسالت خود را از دست میدهد.در نهایت، دانشگاهیان باید حافظ عقلانیت، اخلاق و گفتوگو باشند. جنگ ممکن است شکافها را عمیق کند، اما پس از آن این دانشگاه است که میتواند با زبان علم، اخلاق و مسئولیتپذیری، به کاهش تنشها و تقویت وحدت اجتماعی کمک کند. کلام پایانی ؛وظیفه دانشگاهیان پس از جنگ، تنها تحلیل گذشته نیست؛ بلکه ساختن آینده است. آنان باید با پژوهش، آموزش، روایتگری درست و حضور مسئولانه در جامعه، به بازسازی فکری و فرهنگی کشور کمک کنند و اجازه ندهند تجربههای سخت جنگ؛ بدون بهرهبرداری علمی و اجتماعی باقی بماند.
خبرنگار: فاطمه عباسآباد
