.jpg)
روشنفکری بدون پیوند با هویت تاریخی دچار بیگانگی میشود
دانشگاه انقلاب - دکتر بیژن عبدالکریمی، استاد فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال با حضور در وبینار تخصصی-تحلیلی؛«حج، امنیت و وحدت اسلامی؛ واقعیتها و چالشهای امروز از سری جلسات جهاد تبیین دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، با محوریت موضوع نشست درباره روشنفکری و هویت ایرانی، به سوالات خبرنگار دانشگاه انقلاب پاسخ داد.
۱. روشنفکر واقعی کیست و چه تفاوتی با دیگران دارد؟
روشنفکر کسی است که نسبت به سرنوشت جامعهاش احساس تعهد و مسئولیت میکند. این تعریف، روشنفکران ایرانی را شامل میشود که بزرگترین روشنفکران تاریخ ایران بودهاند؛ حتی پیامبران نیز روشنفکران زمان خود به حساب میآیند که نسبت به جامعه خود احساس مسئولیت میکردند. در نگاهی دیگر، روشنفکر کسی است که بر اساس ارزشها و جهانبینی عصر روشنگری اروپایی، کنشگری بیباکانه انجام میدهد. بسیاری از کنشگران سیاسی امروزی که به نقد حاکمیت میپردازند، با این تعریف صادق هستند.
۲. منظور از "تاریخیت" چیست و چگونه با انسان مرتبط است؟ تاریخیت یا تاریخمندی یکی از اوصاف بنیادین هستی انسان است. انسان موجودی تاریخمند است و نمیتواند از بستر تاریخی خود مستقل باشد؛ همانطور که قطار نمیتواند از ریلش جدا شود یا رودخانه از بسترش. انسان با تاریخیت خود پیوند ذاتی دارد و این پیوند، اساس هویت اوست.
۳. نقش تاریخیت در کنشگری و تفکر چیست؟
کنشگری و تفکر نمیتواند مستقل از بستر تاریخی و "لوگوس" (خرد قومی) باشد. اندیشهای که نتواند با تاریخیت و خرد قومی خود ارتباط برقرار کند، عقیم است و فرد را دچار انقطاع و بیگانگی میکند. به عنوان مثال، تحلیلهای دور از واقعیت، ناشی از عدم توجه به این پیوند است.
۴. انتقاد اصلی از دانشگاهها و روشنفکران ما چیست؟
انتقاد اصلی این است که فضای دانشگاهی و روشنفکری ما به پرسش بنیادین "ایران چیست و ایرانی کیست؟" و مولفههای خودآگاهی ملی و تاریخی نپرداخته است. این غفلت باعث شده تا کنشگری و تفکر ما در انقطاع از خرد قومی و تاریخی صورت گیرد.
۵. تفکر و کنشگری چگونه باید به سنت و تاریخ مرتبط باشد؟
هر قوم تاریخی، خرد و لوگوسی دارد که هویت آن قوم را میسازد. این لوگوس در معماری، ادبیات، هنر، ورزش و حتی رفتار مردم نمود پیدا میکند. کنشگری و تفکر اصیل، باید با این لوگوس نسبت داشته باشد و نتواند از آن مستقل باشد.
۶.چرا برخی روشنفکران ایرانی به سمت "دن کیشوتیسم" یا بیگانگی سوق داده میشوند؟
این اتفاق زمانی میافتد که تفکر و کنشگری از لوگوس و خرد قومی جدا شود. روشنفکران ایرانی که خود را وارث مفاهیم غربی میدانند، در جامعه خود و حتی در جوامع غربی بیگانه هستند. این "بیخانمانی" هویتی، آنها را از تاثیرگذاری واقعی بر سرنوشت جامعه باز میدارد.
۷.نسبت روشنفکران با نیروهای تاریخی و اصیل جامعه چیست؟ نیروهای اصیل تاریخی، نیروهایی هستند که به خرد و لوگوس قومی نزدیکند و با اسطورهها، ارزشها و فهم جامعه از هستی و معنا پیوند دارند. تردید وجود دارد که صرفاً با تکیه بر جنبشهای اعتراضی بدون اتصال به این ریشههای تاریخی، بتوان به عدالت یا اهداف بزرگ اجتماعی دست یافت.
کلام پایانی ؛
این سخنان استاد فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال تاکید میکند که بازگشت به گذشته و سنت، نباید صرفاً جنبه علمی یا کنجکاوی نظری داشته باشد، بلکه باید در جهت پاسخگویی به بحرانهای کنونی و یافتن راهی به سوی آیندهای اصیل صورت گیرد. درک این تاریخیت و پیوند با لوگوس قومی، کلید کنشگری موثر و تفکر اصیل است.
خبرنگار: فاطمه عباس آباد
