دکتر سروش عشقی مدیر عامل شرکت توسعه کار پایدار 

🛑 ۵ مرحله روانی جامعه در جنگ‌های طولانی*

 که نشان می‌دهد روحیه مردم چگونه در طول زمان تغییر می‌کند.

در بسیاری از جنگ‌های طولانی، پژوهشگران علوم اجتماعی و روانشناسی یک *الگوی نسبتاً مشابه در تغییر روحیه جامعه* مشاهده کرده‌اند. 

این مدل دقیقاً ثابت نیست، اما در کشورهای مختلف (مثل بریتانیا در جنگ جهانی دوم، اوکراین، لبنان ، اسرائیل و حتی عراق) معمولاً پنج مرحله دیده می‌شود.

📍*مرحله ۱: شوک اولیه (Shock Phase)*

اوایل جنگ یا شروع حملات شدید.

❗️ *ویژگی‌ها:*

- شوک روانی

- ترس و سردرگمی

- مصرف شدید اخبار

- شایعات زیاد

❕*رفتار اجتماعی:*

- مردم دائماً اخبار را دنبال می‌کنند  

- خریدهای هیجانی (غذا، دارو، سوخت)

از نظر روانی مغز در حالت *بقا (survival mode)* قرار می‌گیرد.

🕐 *مدت معمول:* چند روز تا چند هفته.

📍*مرحله ۲: همبستگی و اتحاد (Rally / Unity Phase)*

بعد از شوک اولیه معمولاً یک دوره *انسجام اجتماعی بالا* ایجاد می‌شود.

❗️ *ویژگی‌ها:*

- افزایش همدلی

- کمک‌های مردمی

- فعالیت داوطلبانه

- تقویت هویت جمعی

❕*رفتار اجتماعی:*

- مردم کمک‌رسانی می‌کنند

- حمایت اجتماعی بالا می‌رود

- حس «با هم از این عبور می‌کنیم» شکل می‌گیرد.

*این مرحله در بسیاری از جنگ‌ها بسیار قوی است.*

🕑 *مدت:* چند هفته تا چند ماه.

📍*مرحله ۳: فرسودگی جنگ(War Fatigue)*

اگر جنگ طولانی شود، جامعه وارد مرحله فرسودگی می‌شود.

❗️ *ویژگی‌ها:*

- خستگی روانی

- کاهش توجه به اخبار

- کاهش انگیزه

- ناامیدی تدریجی

❕*رفتار  اجتماعی:*

- مردم کمتر در فعالیت‌های جمعی شرکت می‌کنند

- حساسیت به مشکلات اقتصادی بیشتر می‌شود

- اعتراض یا انتقاد اجتماعی افزایش می‌یابد

این مرحله در جنگ‌های طولانی تقریباً اجتناب‌ناپذیر است.

📍*مرحله ۴:سازگاری با شرایط جنگی (Adaptation)*

جالب است که انسان‌ها به شرایط بسیار سخت هم عادت می‌کنند.

❗️ *ویژگی ها:*

- زندگی با شرایط جنگی عادی می‌شود

- مردم الگوهای جدید زندگی پیدا می‌کنند

❕*رفتار اجتماعی:*

- برنامه زندگی بر اساس خطر حمله تنظیم می‌شود

- اقتصاد غیررسمی رشد می‌کند

- روش‌های جدید کار و زندگی ایجاد می‌شود

از نظر روانی جامعه نوعی *تاب‌آوری عملی* پیدا می‌کند.

📍*مرحله ۵: امید یا فروپاشی روانی*

در جنگ‌های خیلی طولانی جامعه ممکن است به یکی از دو مسیر برود:

✅ *مسیر مثبت:*

- تاب‌آوری اجتماعی بالا

- شکل‌گیری روایت مشترک مقاومت

- حفظ امید

☑️ *مسیر منفی:*

- ناامیدی گسترده

- مهاجرت زیاد

- بی‌اعتمادی اجتماعی

- افسردگی جمعی

اینکه جامعه به کدام سمت برود، معمولاً به چند عامل بستگی دارد.

📌*مهم‌ترین عواملی که روحیه جامعه را تعیین می‌کنند:*

*1. اعتماد به نهادها*

هرچه اعتماد بیشتر باشد:

- اضطراب کمتر

- همکاری اجتماعی بیشتر

*2. وضعیت اقتصادی*

اگر اقتصاد کاملاً فروبپاشد:

- فشار روانی چند برابر می‌شود.

*3. اطلاع‌رسانی شفاف*

ابهام و شایعه بزرگ‌ترین عامل اضطراب اجتماعی است.

*4. امید به پایان جنگ*

اگر مردم حس کنند جنگ *بی‌پایان است*، فرسودگی شدیدتر می‌شود.

*5. شبکه‌های اجتماعی و خانوادگی*

کشورهایی که خانواده و اجتماع قوی دارند معمولاً *تاب‌آوری بالاتری* دارند.

🛑 *هشدار قابل تامل از تحقیقات جنگ:*

در بسیاری از جنگ‌ها (مثلاً لندن در بمباران ۱۹۴۰ یا اوکراین امروز) دیده شده که:

🆘 آنچه مردم را بیشتر فرسوده می‌کند  

فقط خطر مرگ نیست، بلکه *عدم قطعیت طولانی‌مدت* است.

*یعنی:*

- نمی‌دانند جنگ چقدر طول می‌کشد!

- نمی‌دانند آینده چه می‌شود!

این عدم قطعیت از نظر روانی بسیار سنگین است.