💠 هدایت ذهن فرهنگی جامعه در دوران جنگ در اندیشه امام شهید

✍ دکتر رحیم کارگر

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

🔻در زمان جنگ و بحران های بزرگ، شرایط جامعه به کلی دگرگون می‌شود و مردم با مسائل و خطرات و چالش های مختلفی روبرو می شوند که مواجهه و پاسخ درست آنها، با پاسخ دهی در وضعیت عادی متفاوت است. 

🔻جامعه نه تنها با تهاجم نظامی، بلکه با فشارهای روانی، تخریب های گسترده و گاهی ترس عمومی، فقدان اطلاعات عمیق، انبوهی از اخبار گاه متناقض و جنگ روانی دشمن روبرو می‌شود. 

🔻در چنین شرایطی، میدان نبرد تنها به خطوط مقدم جبهه محدود نمی‌شود؛ بلکه ذهن و روح جامعه نیز به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های نبرد تبدیل می‌گردد. 

🔻اگر ذهن فرهنگی یک جامعه در این مقطع حساس، دچار ضعف، تفرقه، یا ناامیدی باشد، حتی با وجود قدرت نظامی برتر، ممکن است شاهد فروپاشی روحیه، گسترش شایعات مخرب، ایجاد شکاف‌های عمیق اجتماعی، و کاهش چشمگیر مشارکت مردمی باشیم. 

🔻اینها همه، مقدمات شکست را فراهم می‌آورند.امام شهید آیت الله العظمی خامنه ای(ره) می فرمود: «اگر در همین حالی که این جوان در این میدان با این حرارت می جنگد، یک نفر بیاید، بنا کند در این باورها خدشه کردن .

🔻 شروع کند در ذهنیت او رخنه کردن و اعتقاد او را به متجاوز بودن این دشمن و به فضیلت و ارزش شهادت، ضعیف کند؛ اعتقاد او را به اینکه وقتی امام دستور داد، باید دستور امام عمل شود، تضعیف کند؛ اعتقاد و باور او را به اینکه یک فرد باید از کشور، از میهن و از مرزهای خودش دفاع کند، ضعیف کند؛ خوب، شما ببینید این جوان مؤمنِ آماده‌ای که مثل گلوله‌ سوزانی به سمت سینه‌ دشمن حرکت می کرد، با این تبدیل باورها تبدیل به چه می شود؟! به یک موجود پشیمان، متزلزل، مردّد و احیاناً پشت به جبهه کرده، تبدیل می شود.

🔻 یعنی همین آدم، همین شخصیت، با همان استعدادها، با همان قدرت بدنی، با همان هوش، با همان توانی که از لحاظ جسمانی و مغزی و قدرت اراده و تصمیم‌گیری داشت، با تبدیل محتوای ذهنی خودش، از یک موجود فعال پیشروِ اثرگذار، تبدیل به یک موجود منفعلِ منهزم می شود. این امر بسیار واضحی است. (۱۳۷۸/۰۹/۲۳)

🔻هدایت گری ذهن فرهنگی در جامعه اسلامی ، مقاومت و پایداری و تاب‌آوری جمعی را تقویت می‌کند و باعث می شود دولت و مردم و نیروهای نظامی در قالب اندیشه واحد و راهبرد واحد عمل کنند؛ یعنی جامعه برای تحمل فشارهای عظیم بدون از هم گسستن و وادادگی و تسلیم شدن ، توانا و مجهز  و متعهد و مسئولیت پذیر می شود ( این هم از عهده و توان رسانه و سخنرانی خارج است و نیازمند یک کار بزرگ و تحول بخش فرهنگی – نخبگانی است). 

🔻در واقع، «ذهن فرهنگی» در دوران جنگ، به موتور محرکه مقاومت تبدیل شد. این موتور، با سوختِ باورها، ارزش‌ها، و آرمان‌ها، می تواند جامعه را در برابر فشارهای عظیم خارجی، مقاوم و متعهد و پابرجا سازد و پیروزی را، نه فقط در میدان نبرد، بلکه در عرصه حفظ هویت و رشد و تعالی جامعه و تحقق اهداف بلندمدت و تمدنی – مهدوی انقلاب، رقم بزند. این دستاورد، نیازمند پاسداری و تقویت مستمر در همه دوران ها و رفع بی اعهدی ، بی تفاوتی ، بی طرفی و انزوا و ... هست. 

🔻قائد حکیم و شهید انقلاب اسلامی امام خامنه ای (ره) به مرات می فرمود: « فرهنگ حاکم بر یک کشور مثلاً اگر چنانچه فرهنگ مسئولیت‌پذیری بود، این عمل مردم را هدایت می کند. نقطه‌ مقابل، حالت بی‌مسئولیتی است که انسان نسبت به حوادث، نسبت به قضایا، نسبت به آینده، نسبت به دشمن، نسبت به دوست، احساس مسئولیت نکند. مسئولیت‌پذیری، تزریق مسئولیت‌پذیری و هدیه کردن او به ارواح مردم، به افکار مردم و روحیات مردم، این تقویت فرهنگ است. ایثارگری، وجدان کاری، انضباط، تعاون اجتماعی، سازگاری اجتماعی... استحکام در آنچه که تولید می کنیم؛ اینها فرهنگ است. اینها را باید در مردم تقویت کرد». (۱۳۸۹/۰۶/۲۵)

🔻 وقتی ذهن فرهنگی جامعه قوی باشد، مردم بحران را به عنوان یک واقعیت موقت و قابل عبور می‌بینند، نه نشانه شکست نهایی! این امر، به حفظ روحیه‌ای از پایداری و امید کمک شایانی می‌کند و منجر به پیروزی و غلبه بر مشکلات می شود. به همین جهت امام شهید می فرمود: «اگر پایه‌های فرهنگی بخواهد مستحكم شود، شرط اصلی این است كه ایمان مردم به دین و مواریث فرهنگی خودشان روزبه‌روز استحكام پیدا كند و تضعیف نشود». (۱۳۸۱/۰۳/۰۷) و «فرهنگ یک ملت است که می‌تواندآن ملت را پیشرفته، عزیز، توانا، عالم، فناور، نوآور و دارای آبروی جهانی کند». (۱۳۸۳/۰۲/۲۸)