اقتصاد ایران در بن‌بست تک‌راه‌حل‌ها

فاطمه عباس آباد - دکتر مقصودی، عضو هیات علمی دانشگاه قم، با بیان اینکه کمبود ارز ، یکی از گره‌های اصلی اقتصاد کنونی ایران است، گفت: امروزه کمبود ارز،  یکی از گره‌های اصلی اقتصاد ایران است و بدون حل آن، نه ثبات قیمت پایدار می‌شود و نه رشد اقتصادی اتفاق می‌افتد. مسئولان باید برای حل این مشکل، با چند مسیر هم‌زمان و هماهنگ پیش بروند، چون هیچ راه‌حلِ تک‌بعدی جواب نمی‌دهد.دکتر حمیدرضا مقصودی، عضو هیئت علمی دانشگاه قم، در گفت‌وگو با دانشگاه انقلاب نکاتی را در باب اهمیت اقتصاد و مخاطرات گرانی مطرح کرد.دکتر مقصودی سخنان خود را با روایتی از حضرت رسول اکرم (ص) آغاز کرد تا اهمیت موضوع روشن شود. پیامبر خدا (ص) فرمودند: «مَن تَمَنَّى الغَلاءَ عَلى امَّتی لَیلَهً، أحبَطَ اللّهُ‏ عَمَلَهُ‏ أربَعینَ سَنَهً.» هر کس یک شب گرانی را برای امت من بخواهد، خداوند اعمال چهل ساله‌اش را تباه می‌سازد. دقت بفرمایید پیامبر فرمودند، هر کس فقط یک شب گرانی را برای امت من آرزو کند، اعمالش تباه می‌شود. ایشان نفرمودند یک هفته و یا یک ماه و یا یک سال، فقط گفتند یک شب. اهمیت توجه به این حدیث با توجه به شرایط و مشکلات پیش آمده در اقتصاد کشور در امت اسلامی بسیار مهم و حیاتی است. در واقع آرزوی گرانی، یک عمر عبادت بندگان را تباه می‌کند.

نقد تفکر مبتنی بر گرانی برای اصلاح

دکتر مقصودی با انتقاد از رویکردهای اقتصادی موجود اظهار داشت: ما امروز با تفکری مواجه هستیم که مرتب در این می‌دمد که می‌خواهد با گران کردن کالا، گران کردن ارز؛ اصلاح انجام بدهد. مطابق فرمایش حضرت رسول (ص)، این تفکر اصلاح انجام نمی‌دهد، بلکه امت رسول الله را به زحمت می‌اندازد و مشکلی حل نخواهد شد.

وی با بیان اینکه ریشه مشکلات اقتصادی کشور به نظریات انحرافی غرب برمی‌گردد، افزود: ریشه مشکلات اقتصادی کشور به یک تفکر انحرافی غرب و به نظریات تعلیق ۱۹۸۰ در آمریکا و انگلستان که در دانشگاه شیکاگو مطرح شده است برمی گردد. برخی این نظریات  انحرافی را به زبان فارسی ترجمه کرده‌اند و سال‌هاست که در این می‌دمند. توجه و مورد اهمیت قرار دادن نظریه غربی‌ها از سوی برخی، باعث شده که هر از چند گاهی ما با یک جنسی از گرانی مانند گران کردن زندگی و معیشت مردم از جمله سوخت، ارز، نان، نهاده دام، طلا و غیره مواجه شویم و برخی به این بهانه‌ها می‌گویند ما می‌خواهیم اصلاح انجام دهیم به نظر من این عین افساد است و هرگز اصلاح نیست.

نقش یک جاسوس خارجی در نا آرامی‌های بازار تهران

عضو هیئت علمی دانشگاه قم در ادامه به موضوع رانت و اتفاقات بازار تهران پرداخت و و درباره نقش مهم یک جاسوس در ناآرامی‌های اخیر بازار تهران، گفت: بسیار عجیب است که برخی امروز، بهانه برای گران کردن را، رانت قرار می‌دهند. آیا آنهایی که رانت‌خوار بودند این چند وقت با این اتفاقاتی که در کشور افتاد ناراحت شدند، آیا رانت از جیبشان رفت؟ آن اتفاقی که در بازار تهران افتاد و من به آن می‌گویم بازار مبارکه تهران، بازاری است که عجین شده با گوشت و پوست و استخوان جامعه ایرانی اسلامی، حال این سوال مطرح است ریشه اتفاقی که در بازار ایران افتاد در کجا بود؟! پاسخ این است شخصی به نام مایکل اووین، که یک جاسوس تمار عیار و متخصص اقتصاد است و هم‌اکنون عضو مؤسسه American Enterprise Institute (AEI)و عضو شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) است چندین سال در  تهران زندگی می‌کند و از جزئیات بازار تهران باخبر می شود، جالب است بدانید که او بازار تهران را چطور تصویر می‌کند. این جاسوس اخیراً مقاله‌ای نوشته است که در این مقاله می‌گوید، در ۲۵ سال گذشته اعتراضات خیابانی با فواصل زمانی کوتاه‌تر و شدت بیشتر؛ جمهوری اسلامی ایران را تکان داده است اما تعطیلی بازار تهران در ۲۸ دسامبر سال ۲۰۲۵ تفاوتی اساسی با دفعات قبل داشت. بازار تهران در قلب پایتخت قرار دارد. این بازار به طور سنتی شش‌های اقتصادی ایران به شمار می‌رود و به نظر من این جاسوس درست می‌گوید، بازار تهران ریه و تنفس‌گاه ایران است.

وی با تأکید بر اهمیت بازار به عنوان قلب تپنده اقتصاد کشور گفت: من سال گذشته موضوعی را مورد بحث قرار دادم  تحت عنوان «بازار؛ مرزبان ایران»، من به این جمله اعتقاد دارم که اگر دشمنان بتوانند این مرز را بشکنند ایران را با معضل تاریخی و تمدنی مواجه خواهند کرد. جالب است بدانید که این جاسوس متخصص اقتصاد چه تصویری از بازار ایران، در این مقاله ارائه کرده است. بازار ایران، بر خلاف بازارهای توریستی قاهره، اورشلیم و یا استانبول، محل گردشگران نیست بلکه شبکه‌ای فشرده از مغازه‌ها و حجره‌ها است. مساحت بازار تهران حدود ۱۲ هکتار است و حدود ۱۲۰ هزار حجره در آن قرار گرفته است. بازار تهران در واقع شبکه‌ای فشرده از مغازه‌ها و حجره‌ها است که دربیش از ۱۰ کیلومتر به صورت کوچه و خیابان گسترش یافته است، خارج از چند محدوده بزک شده و تزیین شده برای توریست‌ها، بازار تهران با سقف‌های حلبی (منظور چهار سوق بزرگ و چهار سوق کوچک بازار)، دیوارهای آجری فرسوده و سیم‌کشی‌های درهم ریخته شناخته می‌شود.

دکتر مقصودی افزود: این جاسوس در این مقاله علاوه بر بازگو کردن اهمیت تاریخی بازار تهران، گفته است بازار، هر اراده‌ای که خواسته، توانسته در تاریخ معاصر ایران، آن اراده را به منصه ظهور برساند و تأکید می‌کند بازار خواسته تا فلان کار را انجام دهد. ما می‌دانستیم که دشمنان ایران برای اینکه بازار تهران را به هم بریزند، بازاری که ریه و شش تنفسی ایران هست، سال‌ها برنامه‌ریزی کرده‌اند

اقتصاد بازار، نقش دشمن و راهکار ثبات ارزی

وی درباره اهمیت تاریخی بازار تهران از دیدگاه این جاسوس توضیح داد: من سال گذشته بحثی داشتم تحت عنوان بازار؛ مرزبان ایران. من به این جمله اعتقاد دارم که اگر دشمنان بتوانند این مرز را بشکنند ایران را با معضل تاریخی و تمدنی مواجه می‌کنند. این جاسوس متخصص اقتصاد چه تصویری از بازار ایران ارائه کرده است؟ بازار ایران، بر خلاف بازارهای توریستی قاهره، اورشلیم و یا استانبول، محل گردشگران نیست بلکه شبکه‌ای فشرده از مغازه‌ها و حجره‌ها است. مساحت بازار تهران حدود ۱۲ هکتار است و حدود ۱۲۰ هزار حجره در آن قرار گرفته است. این بازار با سقف‌های حلبی، دیوارهای آجری فرسوده و سیم‌کشی‌های درهم ریخته شناخته می‌شود. این جاسوس تأکید می‌کند بازار، هر اراده‌ای که خواسته در تاریخ معاصر ایران، توانسته آن اراده را به منصه ظهور برساند. ما می‌دانستیم که دشمنان ایران برای اینکه بازار تهران را به هم بریزند، سال‌ها برنامه‌ریزی کرده‌اند.

دکتر مقصودی با اشاره به اینکه نا آرامی‌های بازار تهران در دی ماه سالجاری طراحی، خارجی بوده اما دست‌های داخلی در آن نقش داشته‌اند، بر اهمیت آگاه‌سازی بازاریان و بصیرت افزایی آنان تاکید کرد و افزود: ما نیز طی این چند سال تلاش کرده‌ایم به کمک برخی از اقتصاددانان، با بازاری‌ها صحبت کنیم و با آگاهی بخشی و بصیرت‌افزایی، آنان را از نقشه‌های شوم دشمنان باخبر سازیم و برخی از مسائل را با بازاری‌ها در میان بگذاریم. خوشبختانه دوستان انجمن اسلامی بازار با ما همکاری کردند. ما از قبل می‌دانستیم بازار محل هجمه دشمن است لذا طراحی شد برای اینکه بازار به هم بریزد و بازاریان، دچار مشکل و چالش شوند، به اعتقاد بنده طراحی، طراحی خارجی بود ولی دست‌های داخلی به دنبالش بود. یک نوسان ارزی سنگین، می‌تواند بازار را دچار معضل کند کما اینکه در یک ماه اخیر بازاری‌ها با این معضل مواجه بودند. در یک رفتار کاملاً منطقی اقتصادی، بازاری‌ها کرکره‌ها را پایین کشیدند چون یک بازاری می‌داند که با نوسانات ارز اگر از صبح تا بعد از ظهر قیمت ارز بخواهد ۱۰ هزار تومان و یا ۲۰ هزار تومان نوسان داشته باشد و افزایش یابد، نمی‌تواند امروز کالایش را بفروشد و فردا حجره‌ خود را از کالا پر نماید. لذا با کاری که بازاریان با نوسانات ارز انجام دادند و کرکره مغازه‌های خود را پایین کشیدند به نظر من این عمل یک رفتار کاملاً منطقی بود که بازاریان انجام دادند و اعتراض کردند. دشمنان فکر می‌کردند با تحت فشار گذاشتن بازار می‌توانند جلوی شش تنفسی اقتصادی ایران را بگیرند، چون از اول اراده آن‌ها براین بوده بازار شهرهای مختلف ایران را صاف کنند و جای آن مال بسازند. وقتی یک شخصی سعی می‌کند در بازار چند هکتاری بخرد این یک مبنایی دارد و بازاری‌ها باید بدانند که چه اتفاقی دارد می‌افتد. چه کسی سعی می‌کند تنفس گاه کشور را خفه کند.

این اقتصاد دان با بیان اینکه اعتراضات اخیر بازار، به حق بوده است و مقام معظم رهبری نیز در حمایت از بازاریان فرمودند که اعتراضات آنان به حق بوده است و صدای آنان باید شنیده شود، گفت: در ایامی که بازار با مخاطره مواجه شد، مال‌ها با مخاطره مواجه نشدند اما برخی از آن‌ها محل سرازیر شدن یارانه‌های کالا برگ و امثالهم شدند چون این برخواسته از یک نظم نهادی دیگری است که دچار معضل کنشگری می‌شود با یک رفتار غیر عقلانی در حوزه بازار ارز، بازار ما در طول تاریخ معاصر، همواره محل طراحی بوده است و خود بازار طراح بوده... حضرت امام (ره) به محض اینکه انقلاب پیروز شد، دستور دادند انجمن‌های اسلامی در بازارها تشکیل شود... اما یک جریانی از اواخر دهه ۶۰ تلاش کرد ذهن طراح اقتصادی بازار را از بین ببرد و بازار از آن لحظه بازی‌پذیر بشود. همه تلاش ما باید این باشد که این بازار اولا قدرت ذاتی، تاریخی و غیرقابل مقایسه‌اش با نهادهای اقتصادی را دریابد. بازار محل تولید و عرضه محصول نهایی هست... اولین مخالف این ماجرا کیست؟ خام فروش!خام فروش معادن، خام فروشی که در نظام پالایشگاهی و پتروشیمی کشور و بعضا در فولادها و سیمان‌ها قرار دارد و میل به این دارد که کشتی خود را پر کند و به کشور مقصد ارسال کند و ارز خود را نیز دریافت کند. اگر نهاد صرافی در بازار وجود نداشت و بازار سیستم تنفس بین‌المللی خودش را با این نهاد حفظ نکرده بود... الان مجرای تنفسی برای بازار نمی‌ماند. حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) برای بازار نهادهایی مانند سازمان اقتصاد اسلامی، قرض الحسنه های بازار طراحی کردند. نظام صرافی‌ها نظام بسیار عمومی ما است که رگ‌ تنفسی عرضه بازار هست. یک خام فروش میل به این ندارد که محصول پتروشیمی خودش بیاید از مجرای بازار تهران، در مویرگ اقتصادی کشور عرضه شود. لذا می‌آید بورس کالا را تشکیل می‌دهد... اگر این روند بیاید در مویرگ تاریخی خودش قرار بگیرد و به محصول نهایی تبدیل شود، ده‌ها برابر ارز برای کشور ایجاد می‌کند چون صادرات محصول نهایی است نه ماده خام. اما این ارز موجب تقویت سازه تاریخی، تمدنی ما یعنی بازار تهران می‌شود. برخی می‌خواهند این اتفاق نیفتد تا یک گرم از محصولات پتروشیمی به این سمت نیاید. باید بدانیم با چه کسانی و با چه سازه‌ای طرف هستیم.

 وی ادامه داد: سازه سرمایه‌داری؛ می‌خواهد جلوی نفس کشیدن اقتصاد ایران را بگیرد و عیادی داخلی آن مشخص‌اند و دارند فریاد می‌زنند که ما لیبرال و نئولیبرال هستیم و ایده ما این است بر خلاف فرمایشات حضرت رسول (ص) که به این گروه می‌گوید چگونه با درو کردن می‌خواهید اصلاح کنید. امروز هم اعلام کردند با گران کردن نان می‌خواهیم اصلاح کنیم... نتیجه این جنس رفتار **پودر شدن پول ملی کشور است. این تفکر مبارزه با عامه مردم ایران است، این تفکر امروز در اتاق بازرگانی ایران و در دل هیأت دولت، در دانشکده اقتصاد دانشگاه شریف، جا خوش کرده است.

وی با انتقاد از این که نباید اعتراضات به حق بازاری‌های تهران در دی ماه مورد سو استفاده دشمنان قرار می‌گرفت و به آشوب‌گری کشیده می‌شد، گفت: رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز فرمودند اعتراض بازاری‌های تهران به حق بود. من نیز تاکید می‌کنم پایین کشیدن کرکره مغازه و حجره‌هایشان به حق بود و البته همین بازاری‌ها صورت خودشان را با سیلی سرخ نگه داشتند اما عیادی دشمن می‌خواستند از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و این اعتراضات به حق را به یک اغتشاش و آشوبگری تبدیل کنند. البته این اغتشاشات کوششی از سوی دشمنان بود که صدای اعتراضات به حق بازاری‌ها شنیده نشود. در واقع اغتشاشات و آشوبگری عبادی دشمن یک عملیات ترکیبی از عوامل داخلی و خارجی بود برای اینکه صدای بازاری‌ها و اعتراض مسالمت آمیز بازاریان به وضوح شنیده نشود تا به گوش دولت برسد. باید مراقب باشیم تا امروز فریب دکترین بازار آزاد را نخوریم. من عقیده دارم پادزهر این مشکلات اقتصادی در کشور وجود دارد. وقتی بازاری‌ها فهمیدند در پشت صحنه این اغتشاشات و آشوبگری‌ها چیست خودشان را کنار کشیدند تا بگویند ما آشوبگر نیستیم ما جزو مردم ایران هستیم که اعتراض به حقی داریم اما ما مزدور بیگانگان نیستیم و هرگز نمی‌شویم. امروز یک بازاری از نقشه‌های دشمنان آگاه است و می‌فهمد که باید چه کار کند. بزرگترین عرضه‌کننده ارز دولت است. ناظر بازار ارز دولت است. طراح بازار ارز دولت است لذا همه توقع دارند که نرخ ارز ثبات پیدا کند باید نرخ ارز ثابت بماند تا قدری از مشکلات اقتصادی کشور مرتفع گردد.

عضو هیات علمی دانشگاه قم در پایان برای خروج از وضعیت کنونی اقتصاد، به‌ویژه در حوزه ارز پیشنهاداتی ارایه کرد و افزود:  راهکار برون رفت از وضعیت کنونی اقتصاد ایران این است بگذارید یک مثال واضح بزنم مدتی است که می‌گویند اساس ماجرای ارزی کشور کمبود آن است. خوشبختانه در این مورد تجربه تاریخی داریم اگر یک جنسی در بازار کم می‌شود و آن کالا نیاز عامه مردم هست پیشنهاد یک بازاری چیست؟! آیا درست است  که به دلیل کمبود این کالا در جامعه قیمت آن را سر به فلک برسانیم تا تنها یک عده پولدار بتوانند آن را خریداری کند یا مثل دهه ۶۰ فلان جنس و کالا را برای همه به صورت کوپنی عرضه کنیم تا همه مردم بتوانند آن کالا را خریداری کنند. دو مکانیزم و پیشنهاد وجود دارد. طبق آمارهای موجود امروز فروش نفت ما نسبت به سنوات قبل در دنیا رکورد زده است. حال سوال اینجاست چرا ما ارز در بازار کم داریم، علت آن است که نمی‌توانیم این ارز را وارد کشور کنیم. اگر امروز ارز نداریم دلیل آن اتفاقاتی است که در حوزه اقتصادی کشور رخ داده است. کمبود ارز یکی از گره‌های اصلی اقتصاد ایران است و بدون حل آن، نه ثبات قیمت پایدار می‌شود و نه رشد اقتصادی اتفاق می‌افتد. برای حل این مشکل، باید چند مسیر هم‌زمان و هماهنگ پیش برود، چون هیچ راه‌حلِ تک‌بعدی جواب نمی‌دهد.