آزمون بزرگ دولت در مدیریت تبعات اصلاحات اقتصادی

فاطمه عباس آباد - دکتر حسن دانایی‌فر با بیان اینکه تمهیدات دولت پس از جراحی اقتصای بسیار ضروری است، گفت: دولت برای جلوگیری از کمانه کردن اثرات منفی خط مشی تک نرخی شدن ارز بایستی تلاش کند و تمهیداتی بیاندیشد که اثرات منفی آن به جامعه و مردم برنگردد بنابراین مهم است که دولت خود را به لحاظ ساختاری، فرآیندی، فرهنگی، تکنولوژی و نیروی انسانی اصلاح کند.
حسن دانایی‌فر عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس در گفت‌وگو با دانشگاه انقلاب گفت: بزرگترین و پرچالش‌ترین جراحی اقتصادی که دولت آغاز کرد، حذف ارز ترجیحی و جایگزینی آن با یارانه نقدی مستقیم (طرح کالابرگ یا حمایت معیشتی) برای تأمین کالاهای اساسی بود. همه می‌دانند که مشکلات اقتصادی که در شرایط فعلی اتفاق افتاده است، به نوعی دولت با ثبات نگه داشتن نرخ ارز و دادن مبلغ کمک معیشتی به مردم، به قول خودش اقتصاد را جراحی کرده است، یعنی دولت مشکلات اقتصادی را به مثابه یک بیمار در نظر گرفته که با توکل به خدا جراحی کرده است. حرف من این است ما باید این نکته مهم را در نظر بگیریم که الان باید دولت هم و غم خود را پس از جراحی اقتصادی روی این نکته مهم بگذارد که در سیاست گذاری به آن می‌گویند آثار ناخواسته، دولت باید تمهیداتی را در نظر بگیرد که این راهکارهای اقتصادی مانند کمانه‌ عمل نکند. دولت باید اقتصاددانان و صاحبان فن را دور یک میز جمع کند و از فکر آنها استفاده کند که باید چه کاری انجام شود که اقتصاد روی مدار درست خودش بیفتد چون هر لحظه ممکن است تحریم های بیشتری اعمال شود و دوباره نرخ دلار افزایش یابد و بی ثباتی در بازار حاکم شود. بسیاری از اقتصاددانان هشدار داده‌اند که اگر رویکرد «جراحی اقتصاد» به شکل شتاب‌زده و بدون اصلاح زیرساخت‌ها انجام شود، فشار اقتصادی بر طبقات متوسط و پایین جامعه بیشتر خواهد شد.
وی افزود: در همه جای دنیا، وقتی تورم رو به افزایش است باید برای رفع آن تمهیداتی اندیشیده شود. مثلاً در کشور ترکیه زمانی که تورم بر اقتصاد فشار می‌آورد دولت، هر سه ماه یکبار حقوق‌های کارمندان و اقشار مختلف مردم از جمله اساتید و اعضای هیات علمی دانشگاه ها را افزایش می‌دهد تا به این طریق قدری مشکلات ناشی از تورم را ترمیم کرده باشد. روزگاری در کشور ما قیمت نان سنگک ۳۰۰ تومان بود و امروز این قیمت با افزایش تورم ۳۰ هزار تومان شده است جای سوال است که چرا دولت برای جلوگیری از فشار به طبقات مختلف مردم و به خصوص اساتید، کارمندان دولت، معلمان، حقوق و دستمزد آن‌ها را بدون هیچ تغییری، افزایش نداده است.
*تحلیل آثار مثبت تک نرخی شدن ارز در کشور
الان این خط سیاستی که دولت ابلاغ کرده و گفته ما مجبور بودیم نرخ ارز را تک نرخی کنیم و تبعات مثبت آن این است و برای مردم توضیح می‌دهد که تک نرخی شدن ارز در اقتصاد ایران یکی از مباحث مهم در سیاست‌های اقتصادی است. یکی از آثار مثبت آن حذف رانت و فساد ناشی از چندنرخی بودن است. وقتی ارز با نرخ‌های چندگانه (دولتی، نیمایی، آزاد) معامله می‌شود، تفاوت قیمت‌ها منبعی برای کسب سودهای غیرتولیدی و رانتی می‌شود. تک نرخی شدن این فاصله را از بین می‌برد و منابع کشور را به جای سفته‌بازی، به سمت تولید و سرمایه‌گذاری هدایت می‌کند. با یک نرخ واحد، فعالان اقتصادی و مصرف‌کنندگان تصمیمات خود را بر اساس یک قیمت واقعی و شفاف می‌گیرند. این اقدام به عنوان یک اصلاح ساختاری، می‌تواند سیگنال مثبتی برای رشد بازار سرمایه ارسال کند، زیرا ریسک‌های مرتبط با تخصیص نامناسب ارز کاهش می‌یابد. یکسان بودن نرخ ارز برای واردات، خدمات و سرمایه‌گذاری، محاسبات اقتصادی را ساده‌تر کرده و پیش‌بینی‌پذیری را برای صادرکنندگان و واردکنندگان افزایش می‌دهد.توجه به این نکته ضروری است که کارشناسان هشدار می‌دهند دوام و اثربخشی این سیاست به کنترل تورم بستگی دارد. اگر تورم بالا باشد، فشار برای ایجاد دوباره نرخ‌های چندگانه (نرخ رسمی و نرخ بازار) به وجود خواهد آمد.الان مسئولان دولت بایستی از خود بپرسند که چه برنامه‌ها، استراتژی‌ها و چه ابزاری باید به کار گرفته شود که به اهداف مورد نظر برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور دست یابیم. اگر دولت از راهکارها و همفکری اقتصاددانان استفاده نکند متاسفانه مشکلات اقتصادی به مثابه یک کمان عمل خواهد کرد و مجددا به دولت و مردم برخواهد گشت و در نتیجه بازهم شاهد بی ثباتی در اقتصاد کشور خواهیم بود. دکتر دانایی فر در انتها  تصریح کرد: نکته مهم دیگر این است که ۴۷سال از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد تقریبا بسیاری از دولت‌ها به خصوص دولت‌های اخیر، برای ممات و حیات خودشان فقط فشارهای اقتصادی را به مردم منتقل کرده‌اند.