سیاستهای اقتصادی بدون انطباق با نیازهای واقعی جامعه مشکلات را برطرف نمیکند
فاطمه عباس آباد - سید پویا رسول نژاد، معاون دانشجویی و فرهنگی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، گفت: در حوزه اقتصادی اگر سیاستها بدون انطباق با نیازهای واقعی جامعه به اجرا درآیند، نهتنها مسائل حل نمیشوند بلکه منجر به انباشت مشکلات و در نهایت زمینهساز نارضایتی و ناامیدی در جامعه میشود و در نهایت منجر به اعتراضات خیابانی خواهد شد.
سید پویا رسولنژاد، معاون دانشجویی و فرهنگی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، با حضور در همایش «واکاوی ناآرامیهای اجتماعی در ایران» در گفتوگو با دانشگاه انقلاب گفت: این همایش با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه تهران و بهطور خاص دفتر هماندیشی اساتید و نخبگان و دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. هدف اصلی این همایش، بررسی پیوستگی میان عوامل بیرونی و زمینههای درونی ناآرامیهای اجتماعی در کشور بود.
وی با اشاره به دو رویکرد موجود در تحلیل ناآرامیها افزود: برخی تنها به عوامل بیرونی توجه دارند، اما اینکه این عوامل چگونه میتوانند به زمینههای درونی تبدیل شوند، تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این همایش تلاش کردیم این پیوستگی را با رویکردهای جامعهشناختی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و رسانهای و با حضور اساتید برجسته این حوزهها بررسی کنیم.
عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در توضیح محورهای برگزاری این همایش که در دو روز ۲۷و ۲۸بهمن در دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری برگزار شد، تصریح کرد: ما در روز ۲۷ بهمن پنلهای جامعهشناختی و اقتصادی و روز ۲۸ بهمن نیز پنلهای فرهنگی، سیاسی و رسانهای را با حضور استادان و صاحبنظران برگزار کردیم. هر یک از شرکتکنندگان از منظر تخصصی خود، رابطه میان عوامل بیرونی و زمینههای درونی ناآرامیها را تبیین کردند.
رسول نژاد به مباحث اقتصادی مطرحشده در همایش اشاره کرد و گفت: در پنل اقتصادی عنوان شد که برخی سیاستهای اقتصادی کشور بر بستر فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی استوار نیست و منشأ بیرونی دارد. وقتی این سیاستها بدون انطباق با نیازهای واقعی جامعه به اجرا درمیآیند، نهتنها مسائل حل نمیشود بلکه منجر به انباشت مشکلات و در نهایت زمینهساز نارضایتی و ناامیدی در جامعه میشود و در نهایت منجر به اعتراضات خیابانی و اتفاقاتی که رخ دارد میشود.
معاون فرهنگی دانشکده علوم اجتماعی با تأکید بر نقش دانشگاهها در حل مسائل جامعه گفت: دانشگاه، بهعنوان قوهی عاقله جامعه، باید در طرح مسئله و ارائه راهحل علمی پیشقدم باشد. وقتی نظام کارشناسی نتواند به حوزه اجرایی راهبردهای بومی و مبتنی بر واقعیتهای کشور ارائه دهد، نمیتوان از دولت انتظار حل اصولی مسائل را داشت.
رسول نژاد تأکید بر اهمیت نظریهپردازی در دانشگاهها اظهار کرد: توصیهی همیشگی رهبر معظم انقلاب به جامعه علمی کشور، داشتن شجاعت علمی و امید به آینده است. دانشگاهیان باید بر پایه میراث فرهنگی و اجتماعی ایران، به نظریهپردازی بپردازند. همایش اخیر نیز در همین راستا و بهمنظور انجام مسئولیت اجتماعی دانشگاه برگزار شد تا اساتید از منظرهای گوناگون به تحلیل ناآرامیهای اجتماعی و پیوستگی عوامل مؤثر در آن بپردازند.
وی در ادامه بیان کرد: موضوعات و مسائل اجتماعی هیچگاه تک بعدی و تک ساحتی نیستند وقتی از حرف از موضوعات اجتماعی میزنیم در واقع یک حوزه متنوع و متکثری از ساحت ها و فضاهای مختلفی را شامل میشود که در هر کدام از اینها عوامل و مولفه های مختص آن حوزه هست که تعیین کننده است بنابراین وقتی که ما میگوییم ناآرامی! ناآرامی جنبههای مختلف جامعه شناختی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و رسانه ای داشته است در واقع در ایجاد بروز نارضایتی ها و اعتراضات در اتفاقات اخیر جامعه همه این عوامل دخیل بودهاند. ما قصد داریم این همایش را در ماههای آتی ادامه دهیم و در پنلهای بعدی جنبههای دیگر ناآرامیهای اخیر را از جمله بعد تربیتی با تاکید بر نقش آموزش و پرورش، بعد حقوقی، امنیتی و سیاست خارجی با حضور اساتید دانشگاه بررسی کنیم.
وی در ادامه در خصوص کارکرد و خروجی این همایش خاطرنشان کرد: این همایش با چند هدف برگزار شد. یکی اینکه این همایش اولین برنامه دانشگاه تهران بعد از این اتفاقات اخیر و جنگ ۱۲ روزه است. ما همچنین یک همایشی دیگری را در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران تحت عنوان «مقاومت ایران و پایداری ایرانیان در جنگ ۱۲ روزه» با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دانشگاه تهران برگزار کردیم که هدف اول آن ایجاد یک هم اندیشی و همفکری در بین اساتید نخبگان دانشگاهی و به طور خاص دانشگاه تهران بود و هدف بزرگتر و اصلی آن احصا مسائل و موضوعات خاص هر حوزه و ارائه راهبردها و راهکارهای سیاستی و اجرایی به دستگاه های مسئول و دست اندرکار خواهد بود.
عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با اشاره به طرح «حمایت از تجمعات و راهپیماییها» با هدف قانونمند کردن نحوه برگزاری اعتراضات مسالمتآمیز بر اساس اصل ۲۷ قانون اساسی، گفت: البته کلیات این طرح به تصویب رسیده و جزئیات آن پس از دریافت نظرات موافق و مخالف نمایندگان، باید به تأیید نهایی مجلس و شورای نگهبان برسد. در واقع بر اساس این طرح، برگزاری تجمعات در زمان و مکان مشخص، با تأمین امنیت و حضور آزاد رسانهها پیشبینی شده تا مطالبات مردم بدون سوءاستفاده جریانهای مخرب بیان شود. برخی معتقدند اجرای این طرح میتواند به تقویت مردمسالاری دینی، شنیده شدن صدای معترضان و کاهش خشونت در اعتراضات کمک کند.
این عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با تأکید بر استفاده از ظرفیتهای بومی جامعه ایرانی در اعتراضات مردمی اظهار کرد: شناخت اقتضائات فرهنگی جامعه ایران بسیار مهم است. به نظر میرسد که هرگونه قانونگذاری برای ایجاد سازوکار اعتراضات باید با شناخت عمیق از فضای فرهنگی و اجتماعی بومی صورت پذیرد. در تحلیل ارائه شده، این نکته برجسته شد که جامعه ایران پیش از این نیز مجاری خودجوش و مردمی برای طرح مسائل داشته است:
۱.ظرفیتهای نهادهای سنتی: نهادهایی مانند مساجد، هیئات مذهبی، اصناف و بازاریان همواره نقشی تعیینکننده در شنیدن مطالبات و حلوفصل مسائل در سطح محلی و صنفی داشتهاند. این ساختارها به طور ارگانیک و بدون نیاز به سازماندهی حاکمیتی از بالا به پایین، توانایی مدیریت و انتقال مطالبات را دارا بودهاند.
۲.خطر تشدید مقرراتگذاری: تمرکز صرف بر ایجاد یک «سازوکار مشخص» و «تشکیل سازماندهی» جدید، ممکن است به جای تسهیل، فرآیند رسیدگی را سختتر کند. تأکید بر ایجاد مقررات مدون و ساختارهای جدید، میتواند با طبیعت خودجوش و مردمی برخی اعتراضات در تضاد باشد و فضایی را ایجاد کند که با مختصات فرهنگی جامعه ایران سازگار نیست.
۳.پیشنهاد اصلی به نمایندگان مجلس:
بر این اساس، مهمترین پیشنهاد به نمایندگان مجلس این است که در تدوین هرگونه قانون مربوط به سازوکار رسیدگی به اعتراضات، به جای ساختارسازی پیچیده، بر تسهیلگری متمرکز شوند و از ظرفیتهای موجود و کارآمد در جامعه (مانند ساماندهی تسهیلات برای استفاده از ظرفیتهای اصناف و مساجد) بهره ببرند.به عبارت دیگر، به جای ایجاد یک نهاد جدید یا تعیین مکانهای رسمی و غیرمردمی، باید استفاده از کانالهای موجود مردمی که سابقه تاریخی دارند، تسهیل و تقویت شود تا مردم دقیقاً بدانند در صورت داشتن اعتراض صنفی یا محلی، به کجا مراجعه کنند
وی در ادامه بر اهمیت شناخت فضای فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی تاکید کرد و گفت: هر تصمیمی که مبتنی بر شناخت این فضا باشد، موفقتر خواهد بود. شناخت تاریخ و فرهنگ ایران نیز ضروری است. تحلیلها باید مبتنی بر شناخت عمیق از تاریخ و فرهنگ ایران باشند. دانشگاه باید با شناخت مختصات جامعه ایرانی، نظریههایی ارائه دهد که مبتنی بر واقعیت باشند.بسیاری از سیاستهای اقتصادی، اگر بهدرستی طراحی نشوند، بار اصلی خود را بر دوش دهکهای پایین و متوسط جامعه میگذارند (به دلیل تورم، کاهش قدرت خرید یا افزایش هزینههای اساسی). این امر شکاف طبقاتی را عمیقتر کرده و فشار معیشتی را به حدی میرساند که تحمل آن برای مردم دشوار میشود.
جامعه دانشگاهی، به دلیل ماهیت علمی و دسترسی به ابزارها و نظریههای تحلیلی، میتواند نقش کلیدی ایفا کند. دانشگاهها به عنوان مراکز تولید دانش، میتوانند با استفاده از روشهای علمی، به تحلیل علل، عوامل زمینهای ناآرامیها بپردازند.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، در پایان یادآور شد: اگر قرار است تصمیمی گرفته شود و هر تحلیلی در حوزه دانشگاهی و در حوزه اجرایی و سیاست گذاری، مبتنی بر شناخت فضای فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی باشد خیلی از تحلیل های که به ویژه در فضای دانشگاهی ارائه میشود بخاطر این است که اینها تاریخ و حوزه فرهنگی ایران را نمیشناسند. تاکید ما براین است که این مختصات و زمینههای ویژه و منحصر به فرد جامعه ایرانی شناخته شود وقتی این اتفاق بیفتد دیگر تحلیلها نیز کاملاً واقعی خواهد بود.
