حمیدرضا مقصودی در گفت‌وگو با ایسنا بیان کرد: درباره تفاوت بین نسل جوان و نسل اول انقلاب باید گفت که ما امروز ساختارهای نسلی عمیق‌تری داریم که در گذشته وجود نداشته، به‌ویژه در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (آی‌سی‌تی)، لذا این حوزه می‌تواند نقطه تمایز این نسل با دهه اول انقلاب اسلامی باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه قم ادامه داد: اما آیا صرف وجود تکنولوژی متفاوت می‌تواند تفاوت نگرش یک نسل را نسبت به نسل قبل متمایز کند؟ نباید این مفروض را به این راحتی پذیرفت. آن چیزی که عمق نگاه بشر را نشان می‌دهد، برساخته‌های تکنولوژیک نیست. اتفاقات در نظام فن‌آوری، ثبات ندارند بنابراین این‌طور نیست که با تغییر تکنولوژی، همه چیز دگرگون شود.

مقصودی تصریح کرد: آیا تعلق به عدالت با تفاوت در نظم سطحی زندگی تغییر می‌کند؟ باید گفت عدالت از ذات بشر سرچشمه می‌گیرد. به نظر می‌رسد که به‌ویژه در این موضوعات، با مفاهیم با ثباتی مواجهیم. نه به این صورت که نسل اول انقلاب به عدالت تعلق دارد، اما نسل جدید ندارد یا نسل اول انقلاب استکبارستیز است، اما نسل جدید نیست. ممکن است در تشخیص مصادیق، تفاوت‌هایی با هم داشته باشند؛ شاید تشویش اطلاعاتی در ذهن نسل جدید وجود داشته باشد، ولی این به آن معنا نیست که بگوییم تعلق این نسل به عدالت کمتر از نسل دهه اول انقلاب است، یا تعلّقش به ظلم‌ستیزی کمتر شده است.

وی با بیان اینکه ما تصوری نسبت به نسل قبل داریم که مبتنی بر آمار و داده‌های دقیق نیست، اعلام کرد: صرفاً نوستالژی ما این است که فکر می‌کنیم نسل قبل عدالت‌خواه‌تر بوده است. درست است که انقلاب در آن نسل اتفاق افتاده، اما آیا می‌توان گفت نسل جدید، نسبت به نسل شاگردان حاج قاسم، کمتر انقلابی است؟ حتی در اتفاقات اخیر می‌بینیم که گاهی در سطح زندگی مردم، گونه‌ای از اعتراض شکل می‌گیرد که در نسل جدید، به زبان هنر درمی‌آید. به عنوان مثال به زبان موسیقی، یا حتی در انتخاب نوع بازی در فضای شبکه‌های اجتماعی. این‌ها گونه‌ای از مبارزه است که اتفاقاً تداوم آن را در فضای مجازی شاهدیم؛ یعنی می‌خواهد بروز و ظهور داشته باشد و خودش را نشان دهد و خنثی بودن نسبت به اتفاقات پیرامونش را نپذیرد.

نسل جدید انقلابی‌تر است

عضو هیئت علمی دانشگاه قم تصریح کرد: اشتباهی که خیلی بر آن تأکید می‌شود، این فرض نظری است که نسل جدید از انقلاب فاصله گرفته است. اما من معتقدم نسل جدید اتفاقاً انقلابی‌تر است، فقط در شناخت بعضی از مصادیق متفاوت است. دلیلش این است که نسل جدید بسیاری چیزها را به راحتی نمی‌پذیرد؛ این دستاوردی است که نظام اطلاعاتی جدید به او داده است.  

وی افزود: آیا اینکه نسل امروز به راحتی چیزی را نمی‌پذیرد، ناشی از این است که انقلابی‌تر، عدالت‌خواه‌تر، آزادی‌طلب‌تر یا استقلال‌طلب‌تر نیست؟ خیر. ما از یک فضای اطلاع‌رسانی بسیط، تک‌صدایی و مبتنی بر رسانه‌های یک‌سویه در دهه شصت، به شبکه‌های اجتماعی چندسویه منتقل شده‌ایم. از فضای پذیرش منفعلانه در دهه شصت، وقتی که پای تلویزیون می‌نشستیم، به موقعیتی رسیده‌ایم که می‌توانیم اعتبارسنجی اطلاعات کنیم، با منابع خبری مختلف مواجه شویم. مشخص است که این ذهن پیچیده‌تر است و به راحتی قبول نمی‌کند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه نسل جدید، تجربه چهل و اندی ساله انقلاب اسلامی را دارد، گفت: نسل دهه اول انقلاب، این تجربه را نداشت، اما این نسل، یک تاریخ را می‌بیند و می‌گوید، اگر اشتباهی یک بار تکرار شد، عیبی ندارد، اما وقتی چند بار تکرار شد، این دیگر از عقلانیت انقلابی و عدالت‌خواهی خارج است. بنابراین، داوری نهایی که معمولاً نسبت به نسل جدید صورت می‌گیرد، ناشی از نوستالژی‌های غیرعلمی است. خود این قضاوت، زمینه را برای شکاف نسلی فراهم می‌کند، اما در واقعیت چنین شکافی در جامعه ما وجود ندارد، نسل جدید باید ابتدا شناخته شود.

مقصودی در پاسخ به این که آیا هویت نسل جدید در فضای مجازی تعریف می‌شود، بیان کرد: این مسئله هم بیان می‌شود که نوجوان و جوان امروز هویت خانوادگی، ایرانی، دینی و انسانی خود را کنار گذاشته و هویت آواتار مجازی، هویت اصلی نسل جوان شده است. ممکن است درصدی از افراد این‌گونه باشند، اما سؤال این است، شبکه‌های اجتماعی تا چه حد می‌توانند انسان را اسیر کنند؟ به نظر می‌رسد شبکه‌های اجتماعی قدرت این را ندارند که حجم عظیمی از جامعه ما را تسخیر کنند؛ فضای مجازی اطلاعات می‌دهد، ذهن را مشوش یا تنظیم می‌کند، ولی این به معنی عوض کردن هویت نیست، شاید در مواردی خاص، ولی نه در سطح عمومی.

وی ادامه داد: دلیل اینکه می‌گویم فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نمی‌تواند انسان را تسخیر کند، این است که انسان خلاقیت دارد، انسان نسبت به اشیا تغییر ایجاد می‌کند، قواعدی را برای خود حاکم می‌کند، ولی از این قواعد نیز عبور می‌کند، یا تلاش می‌کند از حداکثر امکانات فضای مجازی برای تغییر خود شبکه‌های اجتماعی استفاده کند تا حرف خودش را بزند، میلیاردها داده ورودی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، داده‌های انسانی هستند، این‌ها همان عناصر خلاقیتی است که انسان در فضای شبکه اجتماعی دارد.

مقصودی با تأکید بر آرمان‌های مشترک نسل‌ها ادامه داد: با توجه به آرمان‌های اصیل انقلاب، که برای حاکمیت جمهوریت و دین بود، این آرمان‌های اصیل انقلابی، همان آرمان‌های نسل جدید امروز نیز هست و باید باشد. نمی‌توان سراغ نسل جدید رفت و گفت که شما آزادی یا عدالت را دوست ندارید. این‌ها مفاهیمی نیستند که با تحولات تاریخی به هم بریزند. میل به عدالت همیشگی است اما ممکن است در مصادیق آن تفاوت باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه قم ادامه داد: در نسل اول انقلاب هم تلاش می‌شد که برای برخی مفاهیم، محتوای دیگری در ذهن جوانان قالب شود. در رابطه با مفهوم دین رسانه‌های بیگانه تلاش می‌کنند تصویری از خشونت، تحجر یا عقب‌ماندگی به آن الصاق کنند، تا جایی که فرد فکر کند دینداری یعنی عقب‌ماندگی، تحجر یا خشونت است، که لازمه آن آگاهی بخشی و ایجاد فرصت برای گفت‌وگو با نسل جوان است.

بستر ابراز وجود اجتماعی برای نسل جوان فراهم شود 

مقصودی اظهار کرد: نسل اول انقلاب، ابراز وجود خود را با حضور در میدان و ایجاد تغییر محقق کرد و شاید این تصور وجود داشته باشد که نسل‌های بعدی باید صرفا اطاعت کنند، که در واقع حق تغییر را از نسل جدید می‌گیرد در حالی که نسل جدید حق دارد مسیر تکامل اجتماعی خود را طی کند و لذا باید به او اجازه ابزار وجود اجتماعی داد.