سیزدهمین نشست از  سلسله نشست‌های علمی تخصصی انسجام اجتماعی روز سه شنبه 30 دی ماه از سوی معاونت فرهنگی سازمان علم و صنعت برگزار شد.

در این نشست تخصصی سه تن از صاحبنظران حوزه  فرهنگی به موضوع اعتماد اجتماعی و نقش نهادها در ایجاد اعتماد پرداخته و آخرین نظرسنجی‌ها و تحلیل‌های مولفه اعتماد را بررسی نمودند.  دکتر سالار کاشانی، عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات اجتماعی ضمن اهمیت نقش نهادهای خرد عنوان کردند خانواده تعیین کننده‌ترین نقش را در ایجاد اعتماد دارد و طبق پژوهش‌های انجام گرفته بعد از خانواده، شخصیت‌های علمی، کارافرینان موفق بیشترین مرجعیت را پیدا نموده اند. سالار کاشانی تاکید کردند اهمیت بها دادن به انجمن‌های دانشجویی و دانشجویان در نا آرامی‌ها بیش از پیش نمایان می‌شود و لازم است این قبیل نهادها بیش از پیش تقویت شود. وی راه حل بهبود شاخص‌های اعتماد اجتماعی را شکل گیری مجدد گروه‌ها و تشکل‌ها دانست و تاکید کرد افراد باید دور هم جمع شوند و راه‌ها و مسیرهای ارتباطی و گردهمایی های صنفی و دانشجویی برقرار گردند.

شایان ذکر است دکتر محمد عاملی، جامعه شناس و مدیر پژوهش ایسپا، ضمن بیان نتایج نظرسنجی‌های مرتبط با اعتماد اجتماعی و نقش نهادها، به روند نزولی اعتماد در رسانه‌ها پرداخت. وی تاکید کرد وقتی دستگاه دولتی ناکارآمد باشد نمی‌تواند نقش موثری در اعتماد اجتماعی ایجاد کند و مرجعیت خود را به عنوان متولی از دست می‌دهد. اعتماد اجتماعی در سال‌های گذشته از نهادها به سمت افراد میل پیدا نموده و مردم برخی شخصیت‌ها(حتی ورزشی) را به عنوان مرجع پذیرفته‌اند. وی به اهمیت حضور جناح‌های فعال سیاسی و بها دادن به گروه‌های مرجع اشاره نمود.

گفتنی است، دکتر محمد روزخوش، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات عنوان کرد طبق یک پژوهش انجام گرفته شاخص‌های اعتماد اجتماعی در منطقه آسیا کاهش پیدا کرده و به نظر می‌رسد این موضوع ارتباط مستقیمی با سیاست دارد. یک نظام سیاسی نامناسب می‌تواند جامعه را تخریب کند به طوری که بازسازی آن در آن مدت میسر نباشد. با مقایسه دو موج پژوهش "ارزش‌ها و نگرش ایرانیان" که در سال‌های 82 و 1402 انجام گرفت مشخص شده اعتماد به اکثر نهادها اکثرا کاهشی بوده است و این کاهش در سازمان با اهمیتی مانند صدا سیما از 80 در صد به 27 درصد رسیده است.

در این نشست که با حضور جمعی از کارشناسان فرهنگی و اعضای سازمان دانشجویان سازمان علم و صنعت برگزار شد بر اهمیت تشکل‌ها و نهادهای خرد و نقش دولت و رسانه در ایجاد اعتماد اجتماعی تاکید شد.

در ادامه مباحث مطرح شده توسط اساتید آورده شده است:

دکتر سالار کاشانی: به نظر من ما هیچ وقت دولت و ملتی که مورد اعتماد هم باشند در ایران نداشتیم ومعتقدم در این زمان می‌توانیم به این مهم دست ‌‌پیدا کنیم اگر نمایندگانی داشته باشیم که عضویت در اجتماع شهروندی داشته باشند مشکلات ما حل می‌شود. باید بیش از آنچه در تاریخ تجربه کردیم را دنبالش باشیم و یک گام جلوتر حرکت کنیم.

جامعه ما هیچگاه به اندازه امروز جامعه‌‌ی تمایز یافته نبوده . اجزای تشکیل دهنده جامعه‌ی ما آگاهند و می‌دانند منافع مشترکی دارند و البته منافعی دارند که با اجزای دیگر ممکن است در تضاد یا تقابل باشد. از آنجایی که سازماندهی تشکل‌ها صورت نگرفته است، این اجزا امکان ظهور ندارند و این گونه نیست که جامعه ایران یک جامعه نا آگاهی باشدکه بر اثر یک سری پیام‌های رسانه‌ای تحت تاثیر قرار گیرد و اقدام کند و اصلا این گونه نیست که درباره یک شبکه تلویزیونی ماهواره‌ای تحت تاثیر قرار بگیرند یا بخواهند شورش کنند.

در سال ۱۴۰۳ یک پژوهشی در حوزه ارزش‌ها ونگرش‌های جوانان سن  ۱۵تا ۲۳ صورت گرفت، پرسیده شد به کدام منبع خبری اعتماد دارید، در مجموع شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای حدود10 درصد، این نشان می‌دهد به عنوان مخاطب تلویزیون را دنبال می‌کنند ولی این که اعتماد داشته باشند خیر.

بیشترین میزان اعتماد به شبکه‌های اجتماعی خارجی بوده، خبرهای اینستا و تلگرام که پایگاه‌های خبری خارجی می‌گذارند 8/۲۲ درصد اعتماد وجود داشته، صدا و سیما۲۰ درصد اعتماد کسب کرده است، مطبوعات ۷/۵ درصد، این پژوهش نشان می‌دهد در موضوع اعتماد بین رسانه‌ای‌، هیچ رسانه‌ای دست بالا را ندارد.

در نا آرامی‌ها ۱۴۰۱عنوان کردند همه مسائل زیر سر سلبریتی‌هاست، پژوهش‌هایی انجام شد که چیزهایی باعث می‌شود، مردم پشت سر سلبریتی‌ها قرار می‌گیرند. در شرایط کنونی هم همین است و به دنبال تقصیر گردن انداختن اینترنشنال هستند در حالیکه این شبکه اصلا مورد اعتماد نیست.

این روایت‌های اشتباه کمک می‌کندکه مساله ساده شود و بشود برای حل مساله از روش‌های امنیتی استفاده کنیم.

دکتر محمدعاملی: طبق آخرین نظرسنجی ایسپا از گروه‌های مرجع که در سال۱۴۰۱ انجام شده به ترتیب خانواده، شخصیت‌های علمی، شخصیت‌های موفق اقتصادی، افراد موفق ورزشی و هنری، خیرین بیشرین مرجعیت را داشتند.

خانواده همیشه اولین مرجع بوده است، دیدگاه کلیشه‌ای که رسانه‌ها شکل می‌دهند مخاطبین به راحتی می‌پذیرند.

من مخالف هستم افراد جامعه می‌توانند رسانه‌ها را منسجم کنند اینکه ایران اینترنشنال در جنگ ۱۲روزه مزموم می‌شود چون کشور را مورد حمله قرار داده اند و این گفتمان پیش می‌آیدکه در برابر دشمن خارجی ما باید همبستگی داشته باشیم. در تحقیق دیگری که یک مرکز علمی انجام داده بود و از افراد پرسیده بود که شما این همبستگی را چقدر ریشه در علایق ملی می‌دانید و چقدر ارزش‌های انقلابی ۶۸ درصد ارزش‌های ملی را انتخاب کرده بودند، این نشان دهنده همبستگی افقی مردم با مردم است.

شکل‌گیری گفتمان پهلوی که در نا آرامی‌های اخیر مطرح شد حاصل یک برنامه ۴ -۵ ساله است، ما پیش از این گفتمان زن، زندگی، آزادی را داشتیم و متاسفانه از طرفی  شاهد گرایشات پانترکیستی هستیم که متاسفانه تا دفتر ریاست جمهوری هم رفته است.

ایران اینترنشنال از روز اول طرفدار جنگ بوده و الان کالایش مشتری پیدا کرده که به نظر من عکس این قضیه است یعنی پهلویسم باعث شده که این جریان رشد کند. قرار است طبق پژوهشی چگونگی تفکر مردم در مورد تفکر پهلویسم سنجیده شود که این برای اولین بار است. باید توجه کنیم مردم در حال حاضر تمایل به توسعه دارند نه تجمل گرایی و دوست دارند که نظام به سمت توسعه‌گرایی حرکت کند و رفاه را افزایش دهد. از آنجایی که فرد یا حزبی نداریم که از توسعه گرایی حمایت کند پهلوی با تکیه به گذشته ادعای توسعه گرایی را مطرح نموده است.

در ترکیه ۵ حزب مشخص داریم. می‌دانیم فلان حزب غربگراست، حزب دیگر پانتورکیست و حزب کرد هم دارند.

مردم ترکیه در خاطرات جمعی خود از به سر کار آمدن احزاب مشخصی تجربه دارند و می‌دانند با به سر کار آمدن هرکدام چه اتفاقی برایشان می‌افتد. این فرمول است که طی صدسال گذشته تجربه کردیم، ولی مردم ما پهلوی و جمهوری اسلامی را تجربه کرده‌اند پس شناختی از دیگر شکل‌های سیاسی ندارند و ناچارا به پهلوی بها داده شده است.

همیشه این دو گانه در حافظه ما مطرح بوده است: امروزه پهلوی تبدیل به ژست روشنفکری شده است.

دکتر سالار کاشانی: به عقیده بنده چاره کار افزایش اعتماد این است که افراد دور هم جمع شوند و ارتباط بین گروه‌ها شکل گیرد. دلیل اینکه شکل نمی‌گیرد این است که امکان ارتباط سلب شده است.

حذف جناحین و محدود کردن فعالیت‌های صنفی باعث شده امثال پهلوی مطرح شوند و ایران اینترنشنال اهمیت پیدا کند. باید گروه‌های مرجع را هر چه سریعتر برگردانیم.

دکتر محمد روز خوش: موضوع اقتصادی و ناکارآامدی دولت در اقتصاد، برروی اعتماد به نهاد دولت تاثیر گذاشته است. حدود ۵ دهه است که تورم ثابت وجود داشته است و حتی پول قرض دادن هم در خانواده بی‌معنا شده است، همین باعث شده مردم به هنرمندان، کشتی گیران وفوتبالیست‌ها اعتماد کنند، چون آنها را صادق‌تر دیده‌اند.

پژوهشی که اخیرا انجام شده نشان می‌دهد اعتماد در منطقه آسیا کلا کاهش پیدا کرده است. اعتماد به نهادها اکثرا کاهشی بوده که نشان می‌دهد ارتباط معنادار و مستقیمی با سیاست دارد. یک نظام سیاسی ناکارآمد می‌تواند جامعه را ومولفه‌های مهم آن، از جمله اعتماد را تخریب کند. برگرداندن اعتماد در کوتاه مدت غیر ممکن است.