حجت‌الاسلام والمسلمین کهتری در گفت‌وگو با ایسنا به مناسبت دهه بصیرت، به تبیین ابعاد مختلف این مفهوم کلیدی در فضای کنونی جامعه و به‌ویژه دانشگاه پرداخت و بیان کرد: در این ایام که دهه بصیرت را پشت سر می‌گذاریم، فرصتی مغتنم فراهم آمده تا بار دیگر در معنای ژرف و تأثیرگذار این مفهوم تأمل کنیم و اهمیت آن را در فضای پیچیده کنونی جامعه و جهان به درستی بازشناسیم.

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران اظهار کرد: این پرسش اساسی مطرح می‌شود که آیا بصیرت صرفاً یک آگاهی نظری یا شناختی خشک و منفعلانه است؟ یا آنکه فراتر از دانستن، نوعی بینش عمیق و کنشگری فعال و هوشمندانه را در بطن خود جای داده است.

کهتری افزود: بصیرت همان نورافکنی درونی است که راه را در تاریکی‌ها و پیچ‌وخم‌های زمانه به ما نشان می‌دهد و کمک می‌کند تا نه تنها موقعیت خویش، که نقش و مسئولیتمان را در قبال آن به درستی تشخیص دهیم.

وی با بیان اینکه حاصل چنین بینشی، توانایی انجام کنشی مناسب، در زمان و با روشی مناسب است، ادامه داد: کنشی که از سر هوی و هوس یا واکنش کورکورانه نباشد، بلکه برآمده از ژرف‌اندیشی و درک صحیح از شرایط و تبعات احتمالی باشد.

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران اضافه کرد: امروزه در گستره‌ جامعه شاهد رفتارها و مواضع متنوع و گاه متضادی هستیم که همگی ممکن است با ادعای دفاع از آرمان‌ها و نظام، یا حتی در تقابل با آن‌ها، صورت پذیرند، اما سوال این است معیار نهایی برای تشخیص مصداق واقعی بصیرت در این میان چیست.

«شجاعت» و «مصلحت‌اندیشی» دو عنصر مکمل هستند 

کهتری تصریح افزود: به نظر می‌رسد کلید حل این معمای پیچیده، در بررسی نسبت میان دو عنصر به ظاهر متعارض، اما در حقیقت مکمل، نهفته است؛ «شجاعت» و «مصلحت‌اندیشی». برخی بر این باورند که رفتار در عرصه‌ اجتماعی باید همواره شجاعانه و بی‌پروا باشد؛ بدین معنا که فرد به محض رویارویی با یک ناهنجاری یا معضل اجتماعی، باید بی‌درنگ ورود کند و بدون توجه به ملاحظات، تأثیر خود را بگذارد. این نگاه، ارزش والای شهامت و عدم سازش با باطل را گوشزد می‌کند.

وی تصریح کرد: شجاعت تهی از تدبیر، می‌تواند به اغتشاش، بی‌ثباتی و به هم خوردن آرامش عمومی بینجامد و چه بسا نتیجه‌ای معکوس و آسیب‌زا به بار آورد. در سوی دیگر، دیدگاهی قرار دارد که بر «مصلحت‌اندیشی» محض تأکید می‌ورزد. از این منظر، کنشگر اجتماعی باید همواره شرایط را بسنجد و محتاطانه عمل کند تا مبادا آرامش موجود و روال عادی امور برهم خورد.

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران عنوان کرد: این رویکرد، اهمیت حفظ ثبات و پرهیز از هیجان‌های زودگذر را خاطرنشان می‌سازد. با این حال، خطر اینجاست که اگر مصلحت‌اندیشی از حد بگذرد، به نوعی ترس، انفعال و در نهایت، تسلیم در برابر باطل یا خیانت به آرمان‌ها تبدیل شود. پس کدام یک از این دو رویکرد شایسته‌ پیروی و توصیه است. 

وی یا بیان اینکه پاسخ دقیقاً در نقطه پیوند این دو نهفته است، افزود: به نظر می‌رسد ترکیب هوشمندانه شجاعت و مصلحت همان نقطه‌ طلایی است که می‌تواند تأثیری سازنده و پایدار در جامعه ایجاد کند. مصلحت بدون شجاعت، به خیانت می‌گراید و شجاعت بدون مصلحت، به تهور و عمل بدون عقلانیت. بصیرت همان موهبتی است که به ما توانایی تشخیص مرز باریک و حیاتی میان این دو و همچنین چگونگی جمع میان آن‌ها را می‌بخشد.

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران با تأکید بر شرایط امروز جامعه گفت: جامعه امروز ما، با پیچیدگی‌ها و چالش‌های متعدد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند این نوع نگاه بصیرانه است؛ نگاهی که بتواند تهدیدها را دقیق تشخیص دهد و با شجاعتی عاقلانه و مصلحت‌سنجی‌ مسئولانه، راه برون‌رفت را بیابد. برای تجسم عینی این الگو، می‌توان به سیره درخشان بزرگان دین و تاریخ مراجعه کرد.

وی با بیان اینکه امیرالمؤمنین علی (ع)، نمونه‌ اعلای تلفیق شجاعت و مصلحت‌اندیشی است، بیان کرد: ایشان در دورانی طولانی، با درکی عمیق از شرایط سیاسی و اجتماعی، صبری استراتژیک پیشه کردند. این صبر نه از سر ترس یا بی‌تفاوتی، که از سر بصیرتی ژرف بود که می‌دید هرگونه حرکت شتابزده می‌تواند به جنگ داخلی و نابودی اصل اسلام بینجامد.

کهتری افزود: اما هنگامی که زمام حکومت را به دست گرفتند، با شجاعتی مثال‌زدنی و بر اساس اولویت‌بندی دقیق مصالح، به اصلاح امور پرداختند، با انحرافات مبارزه کردند و حتی در بازپس‌گیری بیت‌المال از چنگال غاصبان، تا آنجا پیش رفتند که فرمودند: «اگر بیت‌المال در مهریه‌های زنان شما هم رفته باشد، آن را بازخواهم گرفت.» این رفتار، نشان‌دهنده شناخت دقیق ایشان از «اولویت‌ها» در هر مقطع زمانی است.

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران اعلام کرد: بصیرت، توانایی تشخیص این اولویت‌ها و ترتیب آنهاست، اینکه در شرایط کنونی، کدام مصلحت برتر و حیاتی‌تر است و کنش ما باید در خدمت حفظ کدام ارزش قرار گیرد؛ الگوی متأخر و درخشان دیگری که می‌توان بر شمرد، شخصیت شهید حاج قاسم سلیمانی است. وجهی از عظمت این شهید، در جمع بین شجاعت و مصلحت‌اندیشی‌ دقیق نهفته است.

کهتری با اشاره به تعاملات شهید سلیمانی گفت: تعامل حساب‌شده او با دولت‌های مختلف، اعم از دوست و حتی غیرهمسو، در راستای حفظ کلیت و قدرت جبهه مقاومت، نشان از همان بصیرت عمیق داشت. این هنر جمع میان شجاعت و مصلحت بود که شهید سلیمانی را به چهره‌ای بی‌بدیل تبدیل کرد.

دانشگاه، ذاتاً کانون معرفت، شناخت و تفکر نقاد است

وی به تحلیل وضعیت کنونی و نقش دانشگاه پرداخت و افزود: حال، با توجه به این الگوها، موقعیت کنونی خود و به ویژه فضای دانشگاه را باید چگونه تحلیل کرد؟ جامعه و به ویژه قشر جوان و دانشگاهی، با مسائل و مشکلاتی از جمله معضلات اقتصادی روبرو است و نحوه‌ مواجهه با این چالش‌ها، خود آزمونی برای سنجش بصیرت است.

کهتری با بیان اینکه برخی ممکن است در مواجهه با یک مشکل، بلافاصله دچار هیجان شده و رفتاری انفعالی و عاری از تأمل از خود نشان دهند، تصریح کرد: خواه در قالب شرکت در گفت‌وگویی احساسی، حضور در فضای مجازی با واکنش‌های تند، یا هر کنش دیگری که بیشتر ناشی از جوشش احساس باشد تا سنجش عقل.