حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی رضایی، پژوهشگر حوزه مهدویت در گفت‌و‌گو با ایکنا از قم، در هفتمین شماره از سلسله گفت‌و‌گو‌های «انتظارپژوهی» با اشاره به اهمیت تربیت مهدوی در شکل‌گیری مسئولیت‌پذیری فرزندان گفت: برداشت ناقص از مفهوم انتظار در جامعه امروز، می‌تواند آسیب‌زننده باشد.

وی تصریح کرد: آنچه امروز در بخش قابل توجهی از جامعه منتظر دیده می‌شود، یک برداشت ناقص و حتی آسیب‌زننده از مفهوم انتظار است، بسیاری گمان می‌کنند «منتظر بودن» یک حالت قلبی یا یک شور احساسی است که با دعا، مجالس ذکر و یادآوری نام امام محقق می‌شود، بدون اینکه تغییری در سبک زندگی یا ساختار مسئولیت‌های فردی ایجاد کند. این تفسیر ساده‌شده، انتظار را از یک برنامه عملی به یک انگاره ذهنی فرو کاسته و عملاً مسیر تربیت نسل آینده را از اهداف واقعی مهدویت منحرف کرده است.

پژوهشگر حوزه مهدویت ادامه داد: وقتی کودک یا نوجوان در بستر چنین فرهنگی رشد می‌کند، یاد می‌گیرد که محبت به امام و انتظار ظهور هیچ الزام عملی برایش ایجاد نمی‌کند، همین باعث می‌شود در بزرگسالی، در مواجهه با میدان‌های واقعی خدمت و نقش‌آفرینی، یا خود را کنار بکشد یا به حداقل‌ها بسنده کند، نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری یک جامعه‌ای است که عاشقانه شعار می‌دهد، اما از عمل جمعی و پذیرش مسئولیت‌های واقعی ناتوان است.

وی در تشریح ماهیت انتظار گفت: رویکرد دینی و روایی به انتظار، برعکس برداشت رایج، ماهیتی صد در صد فعال و عمل‌محور دارد، انتظار به معنای ایستادن منفعلانه در گوشه‌ای نیست بلکه به معنای درگیر شدن آگاهانه در مقدمه‌سازی ظهور است. منتظر، کسی است که تا حد توان و فهم خود در خدمت به آرمان‌های مهدوی و ساختن زیرساخت‌های فرهنگی، اخلاقی، علمی و اجتماعی ظهور حضور می‌یابد.

رضایی افزود: این حضور بدون مسئولیت‌پذیری عملاً غیرممکن است، چراکه حتی کوچک‌ترین نقش‌های زمینه‌ساز، نیازمند نظم، تعهد، پاسخگویی و ایثار است، وقتی فرزندی از کودکی یاد نگرفته وظایفش را کامل به انجام برساند، بر شکست‌هایش مسئولیت بپذیرد و سهم خود را در یک کار جمعی ادا کند، نمی‌توان از او انتظار داشت در فردای ظهور، باری هرچند کوچک از دوش جامعه بردارد.

خانواده؛ کانون نخست آموزش مسئولیت

پژوهشگر حوزه مهدویت با تأکید بر نقش خانواده بیان کرد: تربیت مهدویت از کتابخانه‌ها و از مراسم‌ مناسبتی آغاز نمی‌شود، بلکه اولین و کارآمدترین بستر آن، خانه و خانواده است. خانه همان جایی است که کودک اولین تجربه‌های پاسخگویی، نظم و پایبندی به تعهدات را کسب می‌کند. اگر والدین منتظر می‌خواهند فرزندشان سربازی آماده برای امامش باشد باید از همان سال‌های نخست، مسئولیت‌هایی واقعی و متناسب با سن به او بسپارند.

وی ادامه داد: این مسئولیت‌ها می‌تواند بسیار ساده آغاز شود؛ مرتب کردن وسایل شخصی، مراقبت از یک گیاه، کمک در بخشی از کار‌های خانه. نکته اصلی این است که وظیفه باید روشن، قابل ارزیابی و دارای پیگیری باشد تا کودک حس کند کارش جدی گرفته می‌شود. همین تمرین‌های کوچک، بنیانی می‌سازد که بعد‌ها او را به فردی متعهد، منظم و قابل اتکا در عرصه‌های بزرگ‌تر مبدل می‌کند.

رضایی به خطای جداسازی معنویت از عمل اجتماعی اشاره کرد و گفت: یکی از بزرگ‌ترین آفت‌های فضای فرهنگی ما، تفکیک بی‌اساس معنویت از عمل اجتماعی است، بعضی گمان می‌کنند مهدویت صرفاً یک حالت روحی یا تجربه درونی است که می‌توان بدون پذیرش مسئولیت‌های جمعی هم به‌دست آورد، این تفکر، پیوند اصلی انتظار با مسئولیت‌پذیری را می‌شکند.