زندگی در عصر رسانه‌ها و به‌ویژه فضای مجازی، به ما آموخته است که آن‌ها را صرفاً ابزار اطلاع‌رسانی یا سرگرمی ندانیم. رسانه‌ها و فضای مجازی اکنون بسترهای قدرتمند ساخت و انتشار و تقابل روایت‌ها دربارهٔ هویت، گذشته، حال و آیندهٔ هر جامعه‌اند. این روایت‌ها می‌توانند انسجام را تقویت کنند یا آن را از هم بگسلند. پرسش کلیدی اینجاست: فضای مجازی چگونه بر روایت‌های جمعی و در نتیجه، بر انسجام اجتماعی اثر می‌گذارد؟

از یک سو، فضای مجازی امکانی فراهم آورده است که روایت‌سازی عمومی شود و هرکس با فعالیت در این فضا روایت خود را از واقعیت‌های و رویدادهای گوناگون منتشر کند؛ درحالی‌که تا پیش از این، رسانه‌های سنتی و نهادهای خاص، روایت رسمی و مسلط جامعه را تولید و منتشر می‌کردند. اکنون حاشیه‌نشینان و اقلیت‌ها و گروه‌های کمتردیده‌شده این امکان را دارند که صدای خود را به گوش همگان برسانند و روایت تک‌صدایی را به گفت‌وگویی چندصدایی تبدیل کنند. هم‌افزایی این صداها حول ارزش‌های مشترکی، مانند میهن‌پرستی در زمان بحران یا همدلی در بلایای طبیعی، می‌تواند انسجام عمیق‌تری مبتنی بر مشارکت همگانی بیافریند؛ اما روی دیگر سکه، پراکندگی و قطبی‌سازی است. یک روی سکه امکان‌ساز همبستگی و روی دیگر آن، بازتولیدکنندۀ شکاف است.

با درنظرگرفتن این نکته که انسجام اجتماعی نیازمند درک مشترک از واقعیت و شکل‌گیری نوعی حافظۀ جمعی است، جامعه‌ای می‌تواند در عصر رسانه‌ها و فضای مجازی انسجام خود را حفظ کند که «ما»ی بزرگی در آن وجود داشته باشد. این «ما»ست که قدرت روایت را به دست می‌گیرد؛ اما چگونه این «ما» در چنین فضای متکثری شکل می‌گیرد؟

فضای مجازی نوعی حوزۀ عمومی گسترده فراهم آورده است که در آن، همۀ افراد جامعه از این امکان برخوردارند تا خارج از سیطرۀ قدرت و پول دربارۀ مسائل گوناگون با یکدیگر تعامل کنند. چنین فضایی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی ارادۀ جمعی شود. باید اذعان کرد که پدیدآمدن چنین فضایی بسیار دشوار است؛ اما غیرممکن نیست. آنچه بیشتر محقق می‌شود خرده‌روایت‌های متکثر و متعارض است که همبستگی و انسجام جامعه را تهدید می‌کند. در چنین فضایی با شکل‌گیری نوعی محفظه‌های هم‌اندیشی، افراد روایت‌های همسو با عقاید پیشین خود را می‌شنوند و سایر روایت‌ها را نادیده می‌گیرند و کم‌کم حذف می‌کنند.

در چنین زمانی که کلان‌روایت‌های رسانه‌های سنتی، قدرتشان را به روایت‌های متکثر شبکه‌های اجتمای واگذار کرده‌اند، دیگر نمی‌توانیم از اتفاق‌نظر گسترده سخن بگوییم، بلکه لازم است توانایی مدیریت اختلاف را بیاموزیم. چنین مدیریتی بیش از هرچیز نیازمند سواد رسانه‌ای شهروندان و خردجمعی نهادهای اجتماعی است. تقویت سواد شناخت و نقد روایت‌ها، پرورش روحیهٔ گفت‌وگو به‌جای تقابل و تلاش برای ساخت روایت‌های فراگیر که تکثر را به رسمیت می‌شناسند؛ اما بر ارزش‌ها و منافع مشترک تأکید می‌کنند، از فضای مجازی به‌منظور افزایش انسجام‌ اجتماعی بهره می‌برند. ساختن «ما»ی گسترده در این عصر به میزان توانایی جامعه در شکل‌دادن به روایتی جمعی و عادلانه گره خورده است.

با توجه به اهمیت چشمگیری رسانه‌ها و فضای مجازی و نیز اثرگذاری روایت در تقویت انسجام اجتماعی، اندیشکدۀ انسجام اجتماعی در نظر دارد با برگزاری جلسات هم‌اندیشی با استادان دانشگاه، خبرگان و پژوهشگران این حوزه راهکارهای عملیاتی رسیدن به این مطلوب را به دست آورد.