انسجام اجتماعی  مفهومی برآمده از احساس تعلق جمعی و همنوایی اعضای جامعه با یکدیگر است و یکی از عناصر مهم و حیاتی سلامت اجتماعی محسوب می‌شود. انسجام اجتماعی که با مفاهیم همبستگی اجتماعی، یکپارچگی و پیوستگی و وفاق اجتماعی قرابت معنایی دارد، حالتی از وجود نظم و اعتماد در جامعه را نشان می‌دهد و زمانی محقق می‌شود که اعضای مختلف جامعه در عین حفظ تنوع و کثرت، در زیر چتر آرمان‌ها و منافع بزرگ‌تر ملی و اجتماعی با یکدیگر پیوند بخورند و هماهنگی و همبستگی داشته باشند. در این میان، فرهنگ عمومی اعضای جامعه که متشکل از اررزش‌ها، باورها، سنت‌ها و الگوهای رفتاری و هنجاری مشترک است، در شکل‌گیری، تقویت یا تضعیف انسجام گروهی و اجتماعی نقش مهم و تأثیرگذاری ایفا می‌کند. 

مفهوم فرهنگ دارای تعاریف گوناگون و متعددی است. اما در یک تعریف کلی، فرهنگ عمومی را می‌توان تجلی حافظه جمعی و جوهره زندگی اجتماعی دانست که به زندگی جمعی اعضای جامعه جهت می‌دهد و با تعیین ارزش‌ها و هنجارهای مشترک، به آنان هویت جمعی مشترک می بخشد. بر این اساس، می‌توان گفت این فرهنگ عمومی است که رفتار جمعی افراد در جامعه را شکل می‌دهد و تعیین می‌کند. هنگامی که عناصر درونی و وحدت‌بخش فرهنگ عمومی (از جمله آداب و رسوم، هنر و باورها و اعتقادات مشترک) به‌درستی عمل کنند، تضادها و تنش‌های درون جامعه کاهش یافته و همبستگی و وفاق و انسجام اجتماعی بیشتر می‌شود. از این رو، می‌توان گفت فرهنگ عمومی بسترساز شکل‌گیری و تحکیم انسجام اجتماعی است. 

در عین حال، جامعه ایران به‌علت برخورداری از تنوع قومی و فرهنگی و نیز مواجهه با جربان‌های فکری مختلف و وجود سبک‌های زندگی متکثر در میان نسل‌های مختلف (که بخشی از فرهنگ عمومی جامعه محسوب می‌شود)، با چالش‌های عدیده‌ای در زمینه انسجام اجتماعی روبه‌روست. وجود تضادهای فرهنگی، هنجاری و بین نسلی از عوامل تهدیدکننده و کاهنده انسجام اجتماعی در ایران امروزند. میزان بالای تشتت هنجاری (چندگانگی و تعارض و تقابل هنجارها) در ایران به کاهش سطح انسجام اجتماعی منجر شده است. مقایسه ایران با دیگر کشورهای جهان نیز حاکی از آن است که انسجام اجتماعی در ایران، به‌علت وجود همین تشتت‌ها و چندگانگی‌ها و تعارض‌ها در سبک‌های زندگی سنتی و مدرن و تضادهای فرهنگی و نسلی، در سطح مطلوبی قرار ندارد. 

از این رو، برای تقویت انسجام اجتماعی ضروری است تا از طریق تقویت روحیه پذیرش و مدارا، بر گسترش وفاق فرهنگی تأکید شود. در جامعه گونه‌گون ایران که از خرده‌فرهنگ‌ها و سبک‌های زندگی متفاوت و گاه متعارض برخوردار است، انسجام و یکپارچگی و وحدت از طریق پذیرش تکثرها و تنوع‌ها امکان‌پذیر خواهد بود. چنانچه افراد و گروه‌های جامعه به این درک و پذیرش برسند که وحدت ملی با تکثر و تنوع قومی و فرهنگی منافاتی ندارد و بتوانند با بالا بردن روحیه مدارا سبک‌های مختلف زندگی را در کنار خود بپذیرند، به رسمیت بشناسند و با دیگران متفاوت تعامل پویا داشته باشند، انسجام اجتماعی و وفاق فرهنگی محقق خواهد شد و احساس تعلق جمعی بیشتر خواهد شد. بنابراین شایسته است که از طریق نظام آموزشی و رسانه‌های رسمی و غیررسمی، آموزش و فرهنگ‌سازی در خصوص نهادینه کردن فرهنگ پذیرش و مدارا صورت پذیرد تا انسجام و یکپارچگی اجتماعی در عین فرصت داشتن تمامی گروه‌های قومی و فرهنگی و دینی برای زیست مسالمت‌آمیز با دیگران در کنار بروز و ظهور سبک زندگی خود، محقق شود. 

منابع

باقی نصرآبادی، علی (1384). همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاه‌ها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)، حصون، 6.

 https://noo.rs/vq9Kh 

شیرعلی، ابراهیم (1404). ضرورت بازخوانی مفهوم انسجام اجتماعی در ایران امروز، مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، 5 مهر 1404.

 https://ispa.ir/Default/Details/fa/3488