نقش مساجد دانشگاه ‌ها، در تربیت دانشجوی تراز انقلاب اسلامی

فاطمه عباس آباد - دکتر نعمتی با تاکید بر نقش مساجد در تربیت دانشجوی تراز انقلاب اسلامی گفت: نقش مساجد دانشگاهی در تربیت دانشجوی تراز، فراهم آوردن بعد «انسان‌سازی» در کنار بعد «علم‌آموزی» بسیار مهم است زیرا مساجد دانشگاهی تلاش می‌کنند تا خروجی دانشگاه، فردی باشد که هم از نظر علمی به مرزهای دانش رسیده باشد و هم از نظر اخلاقی، فرهنگی و تعهد اجتماعی، معیار و تراز جامعه اسلامی باشد.

دکتر احمد نعمتی استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری در گفت‌وگو با دانشگاه انقلاب در پاسخ به این سوال که بر اساس اسناد بالادستی، دانشجوی تراز انقلاب اسلامی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد و آیا دانشگاه‌های ما هم‌تراز آرمان‌های انقلاب اسلامی و‌ همسو با انقلاب حرکت می‌کنند، افزود: مفهوم تراز یک موضوع بسیار کلی است و اگر بخواهم به صورت کلی جواب بدهم هم بله و هم خیر. برخی از دانشگاه‌ها به واسطه آن شرایطی که دارند، دانشجویی که بخواهد در خدمت انقلاب و جامعه باشد، طرز فکر خاصی دارند. این دانشگاه‌ها را به واسطه شرایط‌شان، دانشجویی که بخواهد در خدمت انقلاب و جامعه باشد، این طرز فکر را دارند و نمونه کارها و خروجی‌هایشان را در جامعه می‌توانیم ببینیم؛ پیشرفت‌های متعددی که می‌شود از جمله  موارد تحقق مفهوم  تراز در دانشگاه‌های ما است.

برخی از دانشگاه‌ها متأسفانه دیدگاه‌شان چیز دیگری است، چون برخی از آن فرهنگ‌هایی که بهتر است بگویم از دل انقلاب باید برخیزد؛ انقلابی بودن، مدیریت جهادی، مدرسه جهادی، دانشجوی جهادی باید باشد؛ متأسفانه در تحقق مفهوم تراز،  برخی مدیریت جهادی ندارند برخی نیز  فقط شعار می‌دهند که ما قصد مهاجرت از کشور داریم، می‌خواهیم از ایران برویم. با منابع ایرانی، با امکانات ایرانی به هر حال آموزش می‌بینند، امکانات می‌گیرند، ولی فکرشان جای دیگری است. حال سوال این است که چی می‌شود اینگونه افکار پدید در ذهن برخی ایجاد می‌شود که جای بررسی دارد.

استاد نعمتی در پاسخ به این سوال که  آیا ما در تربیت نیروهای هدفمند دانشگاه متناسب با بازار کار و آرمان‌های انقلاب، دچار نقص‌هایی شده‌ایم و تحقق این امر بر عهده چه نهادی است، تصریح کرد:  در تربیت نیروهای دانشگاهی و همتراز انقلاب اسلامی و  پرورش نیروهای متعهد و متخصص، عوامل مختلفی وجود دارد. این موضوع به نظر من ریشه در دوران قبل از دانشگاه دارد. اگر ما بتوانیم در دوران حتی قبل از تحصیلات دانشگاهی، در مدارس ابتدایی و پایه‌تر، روی زمینه فکری و خط فکری دانش آموزان کار کنیم آنگاه می‌توانیم بگوییم در تربیت نیروی متخصص و متعهد نسل جوان هنگام ورود به دلنشگاه اولین گام  را برداشته‌ایم. یک نوجوان و جوان ایرانی باید بداند که راه درست کدام است و کدام راه است که جامعه و کشورش را به تعالی و رشد می‌رساند. این موضوع ریشه در دوران قبل از دانشگاه دارد.

اگر ما بتوانیم در دوران تحصیل فرزندانمان آموزش و پرورش را مجاب کنیم که درباره‌ی مفاهیمی چون میهن پرستی، دانشجوی نمونه و تراز بودن در مدارس کلاس‌هایی با انگیزه در کنار آموزش درسی برقرار کنند  خیلی کار فرهنگی بزرگی انجام داده‌ایم. وی ادامه داد: اگر دانشجویان ما توانسته‌اند در تولید علم و فناوری در سطح بین‌الملل مدال‌هایی را در سطح جهانی کسب کنند و موفق عمل کنند، این افتخارات نتیجه پشتکار و تلاش آنهاست که دل در گرو وطن خود دارند. وحدت و انسجام مردم ایران را در جنگ ۱۲ روزه اسرائیل با کشورمان دیدید که چگونه حس وطن پرستی در نسل امروز ما بخصوص نسل دانشگاهی ما در کنار بزرگسالان بیدار شد. ما باید به نوجوان‌ها و کسانی که فکر و ذکرشان خدمت به این مملکت، ساختن خودشان، خدمت به خانوادهایشان است بها بدهیم و به شخصیت آن‌ها احترام بگذاریم. 

اگر بتوانیم مفاهیم اخلاقی را در راستای تحقق مفهوم تراز بودن نسل امروز در فرهنگ، علم و فناوری به درستی تبیین کرده و  با تبلیغات گسترده این مفاهیم را به نسل فرهیخته امروز انتقال دهیم تا حدی می‌توانیم بگوییم در راستای تحقق مفهوم تراز گام موثری برداشته ایم. استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری افزود: در هفته پژوهش نمایشگاه ها و جشنواره‌های متعدد فناوری با همکاری دانشگاه های سراسر کشور برگزار شد. حضور دانشگاه‌ها و شرکت های دانش بنیان‌ و پارک‌های علم و فناوری همه نشان از تلاش و کوشش دانشگاهیان برای تعالی کشور است که با وجود امکانات کم و تحریم‌های ظالمانه همچنان قلب هایی برای سازندگی کشور می‌تپد.

این محقق و پژوهشگر کشورمان در ادامه به این سوال که آیا دانشگاه‌های کشور در تربیت نیروی انسانی هدفمند متناسب با بازار کار موفق عمل کرده‌اند، گفت: انصافادانشگاه‌ها تلاش خودشان را می‌کنند و برخی‌ها تلاش‌‌ها در راستای توسعه علمی و رشد کشور مثمر ثمر بوده است اما تلاش بعضی‌ها به نظرم نیاز دارد که یک جهت‌گیری مهندسی‌شده انجام بشود. این نیاز دارد که اصلاحاتی انجام شود تا به آن اهداف بلند مدت دانشجوی تراز برسیم.
وی درباره تعریف مفهوم « تراز» بیان کرد: در ادبیات دانشگاهی ایران، واژه «تراز» اغلب در دو مفهوم کلیدی به کار می‌رود.

۱. تراز علمی/دانشگاهی: «تراز»به معنای معیار، استاندارد، سطح کیفی، یا مقایسه عملکرد یک دانشگاه، دانشکده یا دانشجو با بهترین الگوهای موجود (داخلی یا بین‌المللی) است.
۲.تراز انقلاب اسلامی: این مفهوم در مباحث کلان‌تر فرهنگی و ایدئولوژیک برای تعریف دانشگاهی که مروج و عامل به ارزش‌های اسلامی است، به کار می‌رود.
این مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام (ره)شهر ری در پاسخ به این سوال که چگونه می‌توانیم یک دانشجوی تراز انقلاب تربیت کنیم، توضیح داد: پایه‌ترین نهادی که به نظر من باید روی این  قضیه باید کار کند، نهادهای فرهنگی دانشگاهی است؛ یکی از مهم‌ترین پایگاه‌هایی که به نظر من این روزها کمی مورد مغفول واقع شده و شاید برخی از دانشجویان از آن فاصله گرفته‌اند، بحث مسجد در دانشگاه است. نقش مسجد و  تأثیراتی که مسجد در دانشگاه، مدرسه و در جامعه می‌تواند داشته باشد، بسیار سازنده است، تربیت مسجدی به نوعی یکی از محورهای تراز بودن و تراز شدن دانشجویان  است که بسیار تأثیرگذار است و تأثیری که می‌گذارد بسیار عمیق است.

در چارچوب مفهوم دانشجوی تراز، وقتی صحبت از دانشگاه تراز اسلامی می‌کنیم از نقش مساجد نباید غافل شویم. مساجد دانشگاهی نقش محوری و چندبعدی در شکل‌دهی به تربیت دانشجوی تراز ایفا می‌کنند.نقش مساجد دانشگاهی در تربیت دانشجوی تراز، فراهم آوردن بعد «انسان‌سازی» در کنار بعد «علم‌آموزی» است. این مساجد تلاش می‌کنند تا خروجی دانشگاه، فردی باشد که هم از نظر علمی به مرزهای دانش رسیده باشد و هم از نظر اخلاقی، فرهنگی و تعهد اجتماعی، معیار و تراز جامعه اسلامی باشد. برخی از مسائل فرهنگی به صورت سطحی تأثیر می‌گذارند و در زمان کوتاه هم از بین می‌روند، اما نقشی که مساجد می‌گذارند، بسیار عمیق و پایدار است.
استاد نعمتی در پاسخ به این سوال که آیا دانشگاه تراز انقلاب  اسلامی هم اکنون در کشور داریم یاخیر، خاطرنشان کرد: بله، ما دانشگاه‌های بسیار خوبی داریم که  خروجی‌هایشان انسان‌های شایسته، باسواد و به درد بخور مملکت هستند زیاد داریم و تقریبا می‌شود گفت همه دانشگاه‌های تراز ما همسو با آرمان های انقلاب اسلامی حرکت می‌کنند.اگر بخواهم به طور مستند بگویم چون خودم با آنها از نزدیک کار می‌کنم، باید بگویم هستند دانشگاه های بسیار زیادی مانند دانشگاه تهران  که هم‌تراز و همسو با آرمان‌های انقلاب  اسلامی در حرکتند.بحث تراز به صورت مطلق این‌طور نیست؛ در آنها ناخالصی هم هست؛ اگر بخواهم واقعیت را بازگو کنم باید بگویم چون بنده از اساتید حوزه فنی هستم و در دو رشته مهندسی  فعالیت دارم، خیلی علاقه دارم به دانشگاه‌هایی که کارآفرینی می‌کنند، دانشگاه‌هایی که فنی کار می‌کنند، دانشجو را از کف بازار آموزش می‌دهند، دانشگاه‌های که با صنعت ارتباط مستقیم دارند مانند دانشگاه صنعتی شریف دانشجویان خود را مستقیم وارد بازار کار می‌کنند به این ترتیب دانشجو پس از فارغ التحصیلی دیگر دغدغه شغل را ندارد.

 در واقع ارتباط قوی بین صنعت و دانشگاه، موتور اصلی تربیت دانشجویان تراز و تبدیل علم به قدرت اقتصادی و فناورانه در جهان امروز است. دانشگاه‌های موفق خارجی (به ویژه در آمریکا، آلمان، و اخیراً چین) از ساختارهای مشخصی برای این هم‌افزایی استفاده می‌کنند. ارتباط مؤثر بین صنعت و دانشگاه، به ویژه در مورد تربیت دانشجویان تراز مورد نیاز بازار کار، یکی از مهم‌ترین عوامل در توسعه اقتصادی و نوآوری در کشورمان محسوب می‌شود. بسیاری از دانشگاه‌ها  در دل صنعت یعنی درکنار کارخانجات صنعتی کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی‌ برگزار می‌کنند. به نظر من شان، دانشجو کاملاً به صورت فیزیکی و واقعی با صنعت و فن آوری در ارتباط است و من علاقه‌مند به این نوع دانشگاه‌ها هستم. می‌خواهم بگویم که یک دانشجوی تراز انقلاب با یک دانشجویی که صرفاً فقط  برای گرفتن مدرک به دانشگاه می‌آید، پژوهش می‌کند فرق دارد. یک دانشجوی غیر تراز بیشتر برای ارضای نیازهای دانشجویی و مادی خود تلاش می‌کند.
وی به آخرین آمار اعلامی معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهو درباره مهاجرت نخبگان به خارج از کشور اشاره کرد و خاطرنشان ساخت:  نرخ بازگشت نخبگان ایرانی به کشور تنها یک درصد است، در حالی که متوسط جهانی بازگشت نخبگان حدود ۷ درصد است، این رقم در ایران تنها یک درصد است که عدد نگران‌کننده‌ای محسوب می‌شود. می‌خواهم بگویم باید بحث مهاجرت نخبگان را جدی بگیریم و با بررسی‌های لازم علت را جویا شویم ‌ و فکری به حال خروج سرمایه‌های ارزشمند انسانی کشورمان به سایر کشورها کنیم.

حال اینجا سوال مطرح می‌شود که آیا ما توانسته‌ایم در این موضوع موفق عمل کنیم و جلوی خروج  دانشجوی نخبه را بگیریم. البته شهید فخری زاده، شهید تهرانچی، شهید فرید عباسی و صدها شهید دانشمند ما همگی  مصداق بارز یک استاد  تراز انقلاب اسلامی هستند که روزی دانشجوی تراز محسوب می‌شدند که توانستند مشکلات کشورشان را که از دیدگاه دیگران غیر ممکن بود را حل کنند. در واقع شهدای دانشمند ما توانستند در مقایسه با فن‌آوری های کشورهای دیگر نام ایران را بر قله‌های موفقیت و غرور ملی در جهان به تصویر بکشند.

 شبکه‌های اجتماعی نیز مزید بر علت شدند که دانشجویان قبل از مهاجرت از طریق فضای مجازی درباره امکانات و امتیازاتی که دانشگاه‌های خارج از کشور به آنها می‌دهند اطلاعات کسب می‌کنند.حال دانشجویانی که می‌روند و برمی‌گردند مشکلی ندارند اما باید بررسی کنیم چرا عده دیگر به کشور بازنمی‌گردند به نظر من همان مقوله فرهنگی در این قضیه دخیل است. باید فرهنگ سازی کنیم و درباره دانشجوی تراز بیشتر کار کنیم. به‌‌نظر من اگر بتوانیم پاسخ نیاز همه قشرها را بدهیم، قطعاً خروجی بیشتری می‌توانیم داشته باشیم. اگر جامعه بخواهد  تک‌بعدی بشود حالا به لحاظ حزبی، به لحاظ گرایش‌های سیاسی، به لحاظ گرایش‌های فرهنگی قطعاً در این جامعه فاصله بین طبقات مختلف جامعه زیاد می‌شود.

وی در ادامه اظهار کرد:  با توجه به اینکه سوال شما درباره مفهوم تراز در پژوهش، علم و فرهنگ است باید بگویم این موضوع کاملاً با مفهوم دوم، یعنی تراز دانشگاهی و ایدئولوژیک سازگارتر است. مفهوم «تراز» در بستر علم و فرهنگ، به معنای معیار متعالی و هم‌سطح با بهترین الگوهای جهانی و اسلامی است که یک نظام علمی-فرهنگی باید برای دستیابی به آن تلاش کند. این مفهوم شامل سه رکن اصلی است که برای رسیدن به یک دانشگاه تراز ضروری است:
1. تراز در پژوهش از لحاظ کیفیت محتوایی: پژوهش‌ها باید نه تنها از نظر کمّی (تعداد مقالات) بلکه از نظر کیفی (اصالت، کاربردی بودن و تأثیرگذاری در حل مسائل واقعی جامعه) در سطح جهانی یا دست‌کم در قله‌های علمی ملی باشند.از لحاظ کاربردی بودن پژوهش‌ باید پلی باشد بین مرزهای دانش و نیازهای صنعت و جامعه، پژوهش تراز، پژوهشی است که از آزمایشگاه به کارخانه یا جامعه منتقل شود (انتقال فناوری).
2. تراز در علم و مرجعیت علمی: دانشگاه یا پژوهشگر باید به گونه‌ای عمل کند که مرجعیت علمی در حوزه‌های خاصی را کسب کند و سایر مراکز علمی برای رفع شبهات یا کسب دانش جدید به آن مراجعه کنند. در موضوع استقلال و نوآوری تولید علم بومی که ریشه در نیازها و هویت فرهنگی اسلامی داشته باشد و صرفاً تکرار کارهای دیگران نباشد.تراز در فرهنگ  یعنی ایجاد فرهنگی مبتنی بر اخلاق حرفه‌ای، مسئولیت‌پذیری و تعهد اجتماعی در میان اساتید و دانشجویان. در ترویج ارزش‌های متناسب ، هدایت علم و پژوهش در مسیر تعالی فرهنگی و اخلاقی جامعه باید به گونه‌ای که علم در خدمت اهداف کلان تمدنی باشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: از دیدگاه من که یک استاد درگیر با مباحث آکادمیک و  فضای کاربردی صنعت هستم، تراز ، یعنی رساندن خروجی‌های علمی و فرهنگی به بالاترین سطح استاندارد ممکن، به‌ویژه استانداردی که با هویت ملی و اسلامی ما همسو باشد.
استاد نعمتی درباره شهدای اخیر جنگ ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی و به ویژه شهدای هسته ای کشور گفت: مهمترین ویژگی‌های شهدای دانشگاهی اعم از اساتید، دانشجویان  و دانشمندان هسته‌ای کشور ترکیب علم‌آموزی و آگاهی عمیق بود. آن‌ها کسانی تلقی می‌شوند که با وجود توانایی فکری و علمی بالا، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و سیاسی بالایی داشتند و با بصیرت راه خود را انتخاب کردند.بسیاری از شهدای علمی کشور به تعهدات خود عمل کردند. باید بگویم  علم آن‌ها محدود به کتابخانه و کلاس درس نشد بلکه شهدا تعهد به ایدئولوژی و باورهای خود را در عمل به ویژه در دفاع و ایثار نشان داده‌اند.

باید بگویم بنده شاگرد شهید دکتر تهرانچی بودم و در کنار همکاری با این استاد شهید خیلی چیزها یاد گرفتم. فهمبدم شهدا برای کشور دلی کار می‌کردند و بیشترین دغدغه‌اشان رشد کشور و حل مشکلات و معضلات مردم بود. شهید علی‌محمدی، شهید شهریاری و سایر شهدا شخصیتی متفاوت از سایر شخصیت های علمی نداشتند تنها فرق این شهدا با افراد دیگر این بود که این شهدا  اصلاخودشان را نمی‌دیدند و تنها هم و غم‌اشان حل مشکلات مردم بود. همه ما دانشگاهیان یک  رسالت مشخص در دانشگاه داریم و آن علم آموزی در سایه تعهد و تخصص است. همه انسانها چه دانشمند و  چه افراد عادی باید از خود سوال کنند که خداوند از خلقت بشر چه هدفی داشته است. همه ما باید از خودمان یک نشانه، یک اثر، یک علم ماندگار پس از مرگمان بگذاریم تا آثار علمی باقیمانده از ما یک صدقه جاریه باشد. آثار علمی ما باید  طوری باشد که نشان دهد فلان استاد دانشگاه آثارش در جهت خدمت به بشریت بوده است. اگر یک استاد و یا یک دانشجو دغدغه خدمت به مردم و جامعه را داشته باشد قطعا در یاد و خاطره ها باقی خواهد ماند مانند شهدای هسته‌ای و سایر شهدای دانشگاهی ما که  طرز تفکرشان فقط خدمت به کشور و مردم بود.