دانشگاه و آزمون تاب آوری اندیشههای متفاوت
رئوف پیشدار
استاد دانشگاه و روزنامهنگار
دانشگاهها در یک نگاه کلی با دو مسأله «نگاه امنیتی» و «نگاه و انتظارات ایدئولوژیک» بیشتر از دیگر مسائل روبرواند و بقیه مسائل را میشود از همین زاویه دید و به حل آنها اهتمام کرد. از زاویه «نگاه امنیتی» - وقتی دانشگاه به عنوان یک تهدید امنیتی تلقی شود، این موضوع میتواند منجر به محدودیتهایی در فعالیتهای دانشجویی، گزینش اساتید و حتی موضوعات تحقیقاتی شود. این فضا میتواند خلاقیت و نوآوری را سرکوب کند و باعث دلسردی دانشجویان و اساتید شود و «نگاه ایدئولوژیک» به معنای تلاش برای همسو کردن دانشگاه با یک ایدئولوژی خاص میتواند منجر به محدود شدن آزادی اندیشه و بیان، تحمیل دیدگاههای خاص و نادیده گرفتن دیدگاههای دیگر شود. این موضوع میتواند باعث کاهش کیفیت آموزش و پژوهش و همچنین کاهش جذابیت دانشگاه برای دانشجویان و اساتید با دیدگاههای مختلف شود. به نظر میرسد که این دو عامل میتوانند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر بسیاری از مشکلات دیگر تاثیرگذار باشند.
اشاره رفت که؛ نگاه امنیتی و ایدئولوژیک به طور قابل توجهی بر کیفیت آموزش در دانشگاهها تاثیر منفی میگذارد. در اینجا چند دلیل برای این ادعا طرح میکنم :
محدودیت در آزادی بیان و اندیشه: وقتی اساتید و دانشجویان احساس کنند که نمیتوانند آزادانه نظرات خود را بیان کنند، یا به تحقیق در مورد موضوعات مختلف بپردازند، این موضوع میتواند خلاقیت و نوآوری را سرکوب کند و مانع از پیشرفت علمی شود.
گزینش اساتید بر اساس معیارهای غیرعلمی: اگر اساتید بر اساس معیارهای سیاسی یا ایدئولوژیک انتخاب شوند، ممکن است صلاحیت علمی و توانایی تدریس آنها در نظر گرفته نشود. این موضوع میتواند منجر به کاهش کیفیت آموزش و پژوهش شود.
تحمیل محتوای درسی خاص: تلاش برای همسو کردن محتوای درسی با یک ایدئولوژی خاص میتواند منجر به نادیده گرفتن دیدگاههای دیگر و تحریف واقعیتها شود. این موضوع میتواند باعث شود که دانشجویان دیدگاه محدودی نسبت به جهان پیدا کنند و نتوانند به طور انتقادی فکر کنند.
محدودیت در تبادل علمی بینالمللی: نگاه امنیتی میتواند منجر به محدودیت در تبادل دانشجو و استاد با دانشگاههای خارجی و همچنین محدودیت در دسترسی به منابع علمی بینالمللی شود. این موضوع میتواند باعث شود که دانشگاههای ایران از پیشرفتهای علمی جهان عقب بمانند.
دلسردی دانشجویان و اساتید: فضای امنیتی و ایدئولوژیک میتواند باعث دلسردی دانشجویان و اساتید شود و انگیزه آنها را برای یادگیری و تحقیق کاهش دهد. این موضوع میتواند منجر به کاهش کیفیت آموزش و پژوهش و همچنین فرار مغزها شود.
به طور خلاصه، نگاه امنیتی و ایدئولوژیک میتواند با محدود کردن آزادی بیان و اندیشه، تحمیل محتوای درسی خاص، گزینش اساتید بر اساس معیارهای غیرعلمی و محدود کردن تبادل علمی بینالمللی، به طور جدی بر کیفیت آموزش در دانشگاهها تاثیر منفی بگذارد. تعدیل نگاه امنیتی و ایدئولوژیک در دانشگاهها نیازمند یک رویکرد چندجانبه و تدریجی است که شامل تغییرات در سیاستها، نگرشها و ساختارها میشود.
در اینجا چند راهکار برای تعدیل این نگاهها پیشنهاد میکنم:
· تغییر در سیاستهای حاکمیتی: به نفع توسعه حقوق اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در دانشگاهها
· تضمین استقلال دانشگاهها: دولت باید استقلال دانشگاهها را به رسمیت بشناسد و از دخالت در امور علمی و آموزشی آنها خودداری کند.
· تغییر در قوانین و مقررات: قوانین و مقرراتی که آزادی بیان و اندیشه را در دانشگاهها محدود میکنند، باید اصلاح شوند.
· حمایت از تبادل علمی بینالمللی: دولت باید از تبادل دانشجو و استاد با دانشگاههای خارجی و همچنین دسترسی به منابع علمی بینالمللی حمایت کند.
· ترویج فرهنگ گفتوگو و مدارا: باید فرهنگ گفتوگو و مدارا در دانشگاهها ترویج شود و به دانشجویان و اساتید آموزش داده شود که چگونه با دیدگاههای مختلف برخورد کنند.
· افزایش آگاهی: باید آگاهی عمومی در مورد اهمیت آزادی آکادمیک و نقش دانشگاهها در توسعه جامعه افزایش یابد.
· تغییر در نگرش مسئولان: مسئولان دانشگاهها و نهادهای نظارتی باید نگرش خود را نسبت به دانشگاهها تغییر دهند و آنها را به عنوان مراکز تولید علم و اندیشه ببینند، نه تهدید امنیتی.
· اصلاح نظام گزینش اساتید: نظام گزینش اساتید باید اصلاح شود و معیارهای علمی و توانایی تدریس در اولویت قرار گیرند.
