دانشجو در عصر دیجیتال؛ از مصرف محتوا تا کنشگری نقادانه
دکتر احسان علیرضایی
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
مولفههای اصلی «دانشجوی تراز جهان امروز» شامل ترکیبی از شایستگیهای علمی، مهارتهای نرم و مسئولیتپذیری اجتماعی است که فرد را برای موفقیت در یک بازار کار جهانی و محیط اجتماعی پیچیده آماده میکند.
ویژگیهای کلیدی یک دانشجوی تراز جهانی عبارتند از:
کسب دانش و تخصص عمیق: اولین و مهمترین ویژگی، تلاش مستمر برای ارتقای علمی و کسب دانش عمیق در رشته تحصیلی است. این شامل توانایی تحلیل و جستجوی فعال اطلاعات به جای مصرف منفعلانه آنهاست.
مهارتهای نرم (Soft Skills): موفقیت در بازار کار رقابتی امروز نیازمند مهارتهای ارتباطی قوی، کار تیمی، حل مسئله، و مدیریت زمان است.
تفکر نقادانه و قدرت تحلیل: دانشجوی تراز جهانی میتواند وقایع و اطلاعات را تحلیل کند و مچ مغالطهکنندگان را بگیرد. این شامل توانایی تفکر مستقل و کنشگری فعال است.
تعهد و مسئولیت اجتماعی: علاوه بر تخصص آکادمیک، دغدغهمندی اجتماعی و داشتن بصیرت و آگاهی نسبت به مسائل روز جامعه از دیگر مولفههای مهم است. دانشگاه تراز جهانی دانشجوی بیتفاوت پرورش نمیدهد.
نوآوری و ابتکار: در عصر جهانیشدن، توانایی نوآوری، ابتکار و استفاده از فناوریهای نوین اطلاعاتی ضروری است.
جهانبینی و دیدگاه جامع: داشتن یک دیدگاه جامع (مجموعهنگری) به مسائل و رهایی از وابستگیهای حزبی یا گروهی تنگنظرانه، به دانشجو اجازه میدهد تا اثرگذاری بیشتری در جامعه داشته باشد.
امیدآفرینی و پیشرفتجویی: دانشجوی موفق با انگیزه پیشرفت، در جهت رفع مشکلات جامعه حرکت میکند و در برابر تحریفها و هجمهها ایستادگی مینماید.
تفاوت اصلی نسل دیجیتال (نسل Z و آلفا) با نسلهای قبل، غوطهوری در فناوری است؛ آنها از ابتدا با اینترنت، گوشی هوشمند و رسانههای اجتماعی بزرگ شدهاند و این امر بر نحوه یادگیری، ارتباط، مصرف محتوا و نگاهشان به کار و زندگی تأثیر گذاشته است، در حالی که نسلهای قبلتر (X و Y) در دنیای آنالوگ یا در دوران گذار به دیجیتال رشد کردهاند و به دنبال ثبات سنتیتر بودند، اما نسل Z واقعگراتر، عملگرا تر و با تمایل به کارآفرینی و محتوای سریع و تعاملی (مثل تیکتاک و استوری) ظاهر شدهاند.
تفاوتهای کلیدی نسل دیجیتال با نسلهای قبلی (X و Y):
تکنولوژی:
نسلهای قبل: نسل X با رسانههای سنتی (تلویزیون، روزنامه) و نسل Y با وب و وبلاگها بزرگ شد، اما هر دو دوران گذار را تجربه کردند.
نسل دیجیتال (Z): از ابتدا در دنیای دیجیتال غرق بوده، همیشه آنلاین است و از گوشی هوشمند به عنوان ابزاری اصلی استفاده میکند.
مصرف محتوا:
نسلهای قبل: تلویزیون، مقالات، وبلاگ.
نسل دیجیتال (Z): محتواهای سریع، کوتاه، بصری و تعاملی (ویدئوهای کوتاه، استوری، تیکتاک) را ترجیح میدهد.
شغل و کار:
نسلهای قبل: به مسیر شغلی سنتی و جایگاه اجتماعی اهمیت بیشتری میدادند.
نسل دیجیتال (Z): به دنبال استقلال، انعطاف، معنا در کار و کارآفرینی است و مهارتهای دیجیتال و خلاقانه توسعه میدهد.
نگرش:
نسلهای قبل: آرمانگرایی (Y) یا سنتگرایی (X).
نسل دیجیتال (Z): واقعگراتر، عملگرا تر، مستقل و با توانایی تطبیق سریع با تغییرات.
حل مسئله:
نسل دیجیتال (Z): اولین قدم برای حل مشکلات، جستجو در اینترنت است.
در واقع، نسل دیجیتال اولین نسلی است که از بطن تکنولوژی به دنیا آمده و تمام جنبههای زندگیاش با آن درآمیخته شده است
مهمترین مانع تفکر نقادانه، سوگیریهای شناختی و تعصبات ذهنی (مثل «سوگیری تأییدی» که شواهد مخالف باورهای قبلی نادیده میگیرد) و ترس از تغییر یا انتقاد است، همراه با عوامل دیگری چون عجله در قضاوت، عدم اعتماد به نفس و کمبود تمرکز که مانع تحلیل منطقی و بیطرفانه اطلاعات میشوند و فرد را به سمت باورهای غیرمنطقی سوق میدهند.
برای ترمیم رابطه دانشگاه و جامعه، دانشگاهها باید پروژههای مشترک با صنعت و جامعه تعریف کنند، کارگاههای مهارتی برای دانشجویان برگزار کنند (حل مسئله، کار تیمی، ارتباط)، شبکهسازی قوی با فارغالتحصیلان و متخصصان ایجاد کنند، و از انتقادات جامعه برای بهبود فرآیندهای آموزشی و پژوهشی استفاده کنند تا دانشآموختگان نیازهای بازار کار و جامعه را برآورده سازند و دانشگاه به قطب نوآوری و راهحل تبدیل شود.
