نقش دانشگاه‌ها در تحقق توسعه پایدار: از آموزش و پژوهش تا همکاری با جامعه و صنایع

لیلا ابوالفتحی - در دنیای امروز، مسائل زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی به چالش‌های پیچیده‌ای تبدیل شده‌اند که راه‌حل‌های آن تنها از طریق همکاری جهانی و استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناوری امکان‌پذیر است. دانشگاه‌ها به‌عنوان کانون‌های علمی، پژوهشی و آموزشی، نقش محوری در تحقق اهداف توسعه پایدار ایفا می‌کنند. از ترویج رفتارهای پایدار و مسئولیت‌پذیری محیط زیستی گرفته تا تحقیق و توسعه فناوری‌های سبز، دانشگاه‌ها می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های خود، راه‌حل‌های نوآورانه‌ای برای چالش‌های جهانی پیشنهاد دهند.

در این راستا، پرسش‌های مهمی مطرح می‌شود: چگونه دانشگاه‌ها می‌توانند در زمینه‌های محیط‌زیست، عدالت اجتماعی و اقتصاد سبز پیشرو باشند؟ چه سیاست‌ها و برنامه‌هایی می‌توانند همکاری میان دانشگاه‌ها، صنایع و دولت‌ها را برای تحقق توسعه پایدار تقویت کنند؟ و مهم‌تر از همه، چه چالش‌هایی ممکن است در مسیر پیاده‌سازی اهداف زیست‌محیطی و توسعه پایدار در دانشگاه‌ها وجود داشته باشد؟

برای پاسخ به این سوالات، با دکتر اباذر چراغی یکی از اعضای هیأت علمی دانشگاه زنجان در زمینه دانشگاه و توسعه پایدار گفت‌وگو کرده‌ایم. در این مصاحبه، وی از تجربیات و دیدگاه‌های خود در خصوص نقش دانشگاه‌ها در تحقق اهداف توسعه پایدار و چگونگی برخورد با چالش‌ها و فرصت‌ها صحبت کرده‌اند. رسانه «دانشگاه انقلاب» در این مصاحبه به‌طور ویژه به اهمیت آموزش، پژوهش و همکاری‌های بین‌المللی در راستای دستیابی به یک آینده پایدار و سبز می‌پردازد و دیدگاه‌های جدیدی را درباره مسئولیت‌های اجتماعی دانشگاه‌ها مطرح می‌کند.

1-    دانشگاه‌ها چگونه می‌توانند به تحقق اهداف توسعه پایدار در حوزه‌های محیط زیست، عدالت اجتماعی و اقتصاد سبز کمک کنند؟

دانشگاه‌ها به‌عنوان مراکز علمی، آموزشی و تحقیقاتی نقش کلیدی در تحقق اهداف توسعه پایدار دارند. این نقش‌ها می‌تواند به شرح زیر باشد:

آموزش: دانشگاه‌ها با آموزش دانشجویان در زمینه مسائل زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی می‌توانند نسل‌های آینده را آماده کنند تا در حل مشکلات جهانی مانند تغییرات اقلیمی، فقر و نابرابری نقش مؤثری ایفا کنند.

پژوهش: تحقیقات دانشگاه‌ها در زمینه‌های مختلف می‌تواند راه‌حل‌های نوآورانه‌ای برای چالش‌های توسعه پایدار ارائه دهد. به عنوان مثال، در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست.

آگاهی‌رسانی و ترویج فرهنگ پایدار: دانشگاه‌ها می‌توانند با برگزاری کارگاه‌ها، همایش‌ها و نمایشگاه‌های آموزشی به ارتقاء آگاهی جامعه در مورد اهمیت حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار کمک کنند.

همکاری با صنایع: دانشگاه‌ها می‌توانند با توسعه فناوری‌های سبز و همکاری با صنایع به ایجاد راه‌حل‌های عملی برای انتقال به یک اقتصاد سبز کمک کنند.

2. نقش آموزش و پژوهش دانشگاه‌ها در ترویج رفتارهای پایدار و مسئولیت‌پذیری محیط زیستی چیست؟

آموزش و پژوهش در دانشگاه‌ها دو عامل اساسی در ترویج رفتارهای پایدار هستند:

• آموزش: دانشگاه‌ها می‌توانند دوره‌های تخصصی، کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی در زمینه توسعه پایدار و مسئولیت‌پذیری محیط زیستی برگزار کنند. این آموزش‌ها می‌تواند به دانشجویان کمک کند تا در زندگی حرفه‌ای خود، تصمیمات آگاهانه‌تری در زمینه حفاظت از محیط زیست بگیرند.
• پژوهش: دانشگاه‌ها با انجام پژوهش‌های علمی و ایجاد پروژه‌های تحقیقاتی در زمینه‌های مختلف زیست‌محیطی، می‌توانند روش‌های جدید و بهینه برای کاهش مصرف منابع، بهبود بازده انرژی، کاهش آلایندگی‌ها و حفظ تنوع زیستی پیدا کنند.

3. تجربه یا نمونه‌ای از دانشگاه‌های داخلی یا خارجی دارید که در توسعه پایدار پیشرو بوده‌اند؟

دانشگاههای کشور ترکیه از جمله آنکارا حاجت تپه بیلکنت و  در ایران، دانشگاه صنعتی شریف با اجرای پروژه‌های مختلف در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر و مشارکت در برنامه‌های آگاهی‌رسانی محیط‌زیستی در حال پیشرفت است.

4. چه سیاست‌ها و برنامه‌هایی می‌تواند همکاری دانشگاه با صنایع، دولت و جامعه برای توسعه پایدار را تقویت کند؟

امروزه دانشگاه‌ها نیروی تخصصی مورد نیاز جامعه را تربیت می‌کند و متاسفانه ارتباط صنعت و فرهنگ جامعه با دانشگاه بصورت معیوب پیش می‌رود. ارتباط باید دوجانبه و انتظارت باید منطقی باشد. الگوهای ارتباطی جامعه و صنعت و فرهنگ با دانشگاه بازنگری شود؛ دانشگاه کاربردی و باتوجه به نیاز جامعه حرکت کند نه اینکه پشت به جامعه و صنعت و فرهنگ کار خودش را بکند؛ این همه نیروی تحصیل کرده بیگار نتیجه پشت کردن دانشگاه به جامعه و صنعت و فرهنگ است.

5. مهم‌ترین چالش‌ها در پیاده‌سازی مسئولیت‌های زیست‌محیطی و توسعه پایدار در دانشگاه‌ها چیست؟

عدم هماهنگی و حمایت از طرف دولت: بسیاری از دانشگاه‌ها نیاز به پشتیبانی بیشتر از سیاست‌ها و قوانین دولتی برای پیاده‌سازی اقدامات زیست‌محیطی دارند.

کمبود منابع مالی: برخی از پروژه‌های زیست‌محیطی نیازمند سرمایه‌گذاری زیادی هستند و دانشگاه‌ها ممکن است با کمبود منابع مالی برای اجرای این پروژه‌ها مواجه باشند.

مقاومت فرهنگی و اجتماعی: در برخی از جوامع، تغییر رفتار و پذیرش مفاهیم توسعه پایدار ممکن است با مقاومت‌های فرهنگی روبه‌رو شود و می‌توان عدم جرات‌مندی و قاطعیت را مطرح کرد.

نداشتن زیرساخت‌های مناسب: دانشگاه‌ها ممکن است به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، از زیرساخت‌های مناسب برای پیاده‌سازی پروژه‌های زیست‌محیطی برخوردار نباشند.